سال انتشار: ۱۳۸۲

محل انتشار: سومین همایش آبخوانداری

تعداد صفحات: ۹

نویسنده(ها):

امیر سررشته داری – عضو هیات علمی مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری

چکیده:

کمبود آب در مناطق خشک و نیمه خشک یک معضل عظیم و بحرانی می باشد. در حال حاضر این مشکل به شکلهای گوناگونی این مناطق را تهدید می کند. راههای مختلفی جهت مبارزه با این مشکل وجود دارد که کشورهای درگیر به روشهای مختلف و با مدیریتهای گوناگون با آن برخورد می کنند. یکی از روشهای مدیریتی در این زمینه، هدایت و کنترل سیلابها در اراضی مساعدپخش سیلاب با هدف جمع آوری آب، کاهش فرسایش خاک و بهتر کردن پوشش گایهی می باشد. این هعملیات در ایران به شکل یک طرح تحقیقاتی در قالب ایستگاه هایی خاص، در مناطق مستعد در حال انجام می باشد. با عنایت به اینکه تقریبا شش سال از اجرای این طرح می گذرد و ارزیابی و بررسی آن در جهت شناسایی نحوه تاثیر لازم و ضروری است، این تحقیق در جهت یک ارزیابی مدون و دقیق در جهت شناسایی اثر گذاری سیستم بر روی عوامل اکولوژیکی انجام گردید. بنابراین عرصه طرح پخش سیلاب بر آبخوان آب باریک بم در استان کرمان جهت اجرای این تحقیق پیشنهاد و با تکیه بر استفاده از سیستم اطلاعات جفرافیایی و استفاده از تصاویر ماهواره ای به مرحله اجرا گذاشته شد.
عرصه انتخابی آب باریک، عملا بعد از ایستگاه گره باسگان دومین ایستگاه اجرا شده می باشد. این عرصه در حاشیه کویر لوت در واریزه های حاصل از سلسله جبال بارز قرار دارد. در طول اجرای تحقیق، نمونه برداری خاک در نقاطی که توسط شبکه بندی و به کمک GPS مشخص گردید بود جهت اندازه گیری ازت ، فسفر و کربن آلی همراه بااندازه گیری نفوذپذیری انجامگردید. نمونه برداری توسط اگر (Auger) و در بعضی نقاط در داخل پروفیل در اعماق ۰-۳۰ ، ۳۰-۶۰ و ۶۰-۹۰ ، بسته به میزان رسوبگذاری در خاکریزهای مختلف صورت گرفت. شبکه بندی به صورت ۳۰ ضربدر ۳۰متر بوده و نمونه ها به شکل مرکب و از ۵ نقطه در رئوس و مرکز هر مربع در شبکه جمع آوری گردید.
نتایج نشان می دهد که میزان نفوذپذیری کاهش و مقدار فسفر و کربن آلی در حد معنی داری افزایش یافته اند. همچنین در فواصل بین خاکریزها نیز تغییرات معنی داری در میزان هر کدام از این فاکتورها به چشم می خورد. رگرسیون خطی انجام شده برای نیتروژن و کربن آلی یک ارتباط قوی را نشان میدهد. (r^2=0/87 , p<0/001) در حالیکه به طور همزمان یک ارتباط نسبتا قویبین کربن آلی و فسفر نیز مشاهده شده است.
به طور کلی نتایجثابت می کند که وضعیت خاک در مجموع بهتر شده است. این وضعیت شالم افزایشحاصلخیزی خاک و اصلاح وضعیت فیزیکوشیمیایی خاک نسبت به وضعیت قبل از اجرای عملیات پخش سیلاب می باشد. افزایش پوشش گیاهی و تغییر چشم انداز منطقه از لحاظ اکولوژیکی بخوبی این مسئله را تایید می کند ولی در عین حال با توجه به شکل و نحوه رسوبگذاری در عرصه، تغییراتی از نظر عمق رسوب در بین خاکریزها ملاحظه می گردد که به نوع مدیریت اجرای سیستم و نحوه نگهداری از سیستم پخش سیلاب بعد از هر آبگیری بر میگردد.