سال انتشار: ۱۳۸۲

محل انتشار: سومین همایش آبخوانداری

تعداد صفحات: ۸

نویسنده(ها):

جمال قدوسی – استادیار پژوهشی، مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری

چکیده:

وضعیت موجود آبخیزهای ایران به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک با توجه به اهداف آبخیزداری که مشتمل بر تولید، تامین و استفاده بهینه آب از یکسو و ارائه خدمات و تولید کالا در حد توانهای طبیعی در آبخیزها از سوی دیگر است، ایجاب می نماید که برای دستیابی به اهداف، گزینه های زودبازده و در عین حال پایدار انتخاب و به مرحله اجرا در آیند. پخش سیلاب به عنوان بهره برداری بهینه از تولید آب در آبخیزها به طور اعم و با هدف ذخیره سازی آب در ابخوانها به طور اخص راهبردی است که می تواند دستیابی به اهداف مورد نظر را تحقق بخشد. با توجه به فرضیه مذکور و بررسی نتایج ۸ طرح تحقیقاتی درباره ارزیابی عملکرد عملیات آبخیزداری اجرا شده، مشخص شده است که عدم جایگزینی و پیش بینی مناطق جدید تولید علوفه، عدم ایجاد مناطق مناسب برای عملیات زراعی برای کاهش فشار وارده بر مناطق تخریب شده عدم ایجاد پتانسیلها و فرصتهای مناسب برای اشتغال زایی و جلب اعتماد آبخیزنشینان به مشارکت در اجرای طرح های آبخیزداری ازجمله عوامل عمده شکست و یا حداقل عدم دستیابی کامل به اهداف پیش بینی شده در طرح های آبخیزداری می باشند بررسیبرنامه های پخش سیلاب در قالب طرح های آبخیزداری و چهار ایستگاه تحقیقاتی، آموزشی و ترویجی آبخوانداری که مشتمل بر پتانسیلهای ایجاد شده از یک طرف و امکان پذیری تحقق اهداف پیش بینی شده در برنامه های پخش سیلاب از طرف دیگر بوده، نشان داده است که چنانچه این برنامه ها به عنوان برنامه های پیشاهنگ در حوزه های آبخیزی که دارای توان طبیعی بالقوه از این جهت می باشند، در اولویت اول اجرای طرح های آبخیزداری قرار داده شوند، می توانند تضمین کننده موفقیت و اثر بخشی آنها گردند. نتایج حاصل از پژوهش انجام شده مبین این است که، تعیینجایگاه اصولی و علمی برنامه های پخش سیلاب (آبخوانداری) در طرح های آبخیزداری راهبردی نوین و راهکاری مناسب برای تحقق و بهره برداری اصولی از منابع آب و خاک است. به طوری که توجه به چنین برنامه هایی می تواند چشم انداز منطقی را پیش روی آبخیزداری کشور قرار دهد. بدیهی است لازمه این امر، نیازمند بازنگری و تجدید نظر در راهبردها و روش های اجرایی طرح های آبخیزداری از مرحله مطالعه تا اجرا است.