سال انتشار: ۱۳۸۳

محل انتشار: سومین کارگاه فنی زهکشی و محیط زیست

تعداد صفحات: ۱۷

نویسنده(ها):

سیدابوالقاسم حقایقی مقدم –
کرامت اخوان –

چکیده:

در شبکه آبیاری مغان پس از احداث شبکه های آبیاری و شروع کشت و زرع در این دش ت ، تنها با گذشت ۵ سال از احداث کانال اصلی شبکه ، سطح آب زیرزمینی بسرعت در نواحی خروجی دشت بالا آمده و اراضی زیادی را در معرض خطر نابودی قرار داده است . در سال های اخیر شبکه ای از زهکش های زیرزمینی در برخی از این مناطق زه دار احداث شده و با بهبود نسبی وضعیت ، اراضی مذکور زیر کشت محصولات زراعی قرار گرفته است . با گذشت چندین سال از احداث این شبکه ها، ارزیابی عملکرد زهکش های اجرا شده و بررسی نقاط ضعف و قوت ، می تواند نگاهی جامع تر برای طرح های آینده را در اختیار برنامه ریزان و طراحان قرار دهد. این طرح با هدف ارزیابی روابط حاکم بر طراحی زهکش های زیرزمینی در منطقه مغان در سال۲-۱۳۸۱ به اجرا درآمد . بدین منظور ۶ خط زهکشی به طول۳۰۰-۲۵۰ متر با فاصله ۱۰۰ متر انتخاب گردید . قطعه انتخاب شده شامل ۴ مزرعه هر یک به مساحت ۴ هکتار بود که بطور کامل زیر کشت پنبه قرار داشت . در طی ۱۶۹ روز ازفصل کشت پنبه ( ۶۴ روز درسال اول و ۱۰۵ روز در سال دوم )، پارامترهای دبی خروجی از زهکش ها ( به روش حجم ی )، فاصله سطح ایستابی تا سطح زمین ( در ۳۸ چاهک مشاهده ایEc آب آبیاری و آب خروجی از زهکش ها اندازه گیری شد . نتایج نشان داد که عمق سطح ایستابی بیشتر از ۱ متر و حداقل ۱۰۹ سانتیمتر بوده است . بنابراین زهکش ها از نظر کنترل سطح ایستابی بخوبی عمل می کنند براساس اندازه گیری های انجام شده در مجموع دو سال، متوسطECآب آبیاری۲/۱۵ دسی زیمنس برمتر وEC آب خروجی از زهکش ها حداقل ۱۰ ، حداکثر ۲۱ و متوسط۱۳/۸ دسی زیمنس برمتر به دست آمده است. بنابراین زهکش ها باعث شستشوی املاح در ستون خاک گردیده و محیط مناسب برای رشد و نمو گیاهان را فراهم می آورند . دو مقدار برایK برابر با۱/۶ و ۱/۶۸ متر در روز از داده های سطح ایستابیو دبی خروجی بدست آمد که این مقادیر در محدودهK برآورد شده با روش چاهک۰/۵ تا ۲متردرروز) می باشند. بنابراین برآورد ضریب هدایت هیدرولیکی با روش چاهک انطباق خوبی با شرایط واقعی داشته و می توان از داده ه ای آن در طراحی زهکش های زیر زمینی استفاده بعمل آورد . قبل از احداث سامانه زهکشی در منطقه، این مزارع لم یزرع بوده و قابلیت تولید محصولات زراعی را نداشتند . با احداث سامانه زهکشی و شروع کشت در این مزارع ، وضعیت زراعی زمین ها بهبود پیدا کرده ، بطوری که متوسط عملکرد پنبه از ۹۰۰ کیلوگرم در هکتار قبل از زهکشی به ۲۶۰۰ کیلو گرم در هکتار در سال ۱۳۸۲ افزایش یافته است