روش های جمع آوری اطلاعات

از طریق منابع موجود

بررسی اسناد و منابع موجود یکی از روش های مرسوم جمع آوری اطلاعات می باشد. در این روش پژوهشگر از اطلاعات موجود که توسط سایر محققین جمع آوری شده است، استفاده می کند. آمارهای مختلف، آرشیوها، کتابخانه ها، پروندههای مختلف و… منابع جمع آوری اطلاعات هستند. از مزایای این روش ارزان بودن آن است. ولی به دلیل آن که گاهی اوقات دست یابی به این منابع مشکل بوده و با توجه به این که منابع مورد نظر در گذشته و توسط دیگران تکمیل گردیده اند، گاهی در صحت آنها تردید وجود دارد، از این رو روش بسیار دقیقی محسوب نمیگردد.

مشاهده

اولین قدم برای شروع مطالعات علمی مشاهده است. مشاهده یعنی استفاده از حواس پنجگانه برای بررسی. مشاهده یکی ازمتداولترین روش های مورد استفاده در تحقیق می باشد. پدیده هایی مانند مشخصات و حالت های افراد، ارتباطات کلامی و غیر کلامی، رفتارها، فعالیتها، مهارتها و شرایط خاص را میتوان به روش مشاهده مورد مطالعه قرار داد. مشاهدات عادی کمتر شکل علمی دارند. بدین معنی که این گونه مشاهده مدون و منظم نیست. زمانی میتوان مشاهده را علمی خواند که از روی هدف و منظور خاص انجام گیرد. از طرف دیگر به طور منظم و با قاعدهای طرح ریزی شده و ثبت گردد.

عوامل موثر بر مشاهده

۱- تمایلات شخصی مشاهده کننده: این تمایلات می تواند به صورت خودآگاه و یا ناخودآگاه بر جمع آوری اطلاعات اثر بگذارد.

۲- دقت عمل، مهارت، تجربه و آگاهی پژوهشگر در زمینه مورد بررسی: ویژگیهای فردی مشاهده کننده چون هوشی، دانش، تجربه و میزان دقت او، از عوامل مؤثر در جمع آوری اطلاعات میباشند.

۳- عوامل محیطی: این عوامل عبارتند از عوامل خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی که فرد مشاهده کننده را به گونه های مختلفی تحت تأثیر قرار می دهند. از جمله تأثیرات محیط قبلی و عدم آشنایی پژوهشگر با محیط جدیدی که برای جمع آوری اطلاعات و مشاهدات وارد آن شده

است، جمع آوری اطلاعات s مشاهده uss مؤثر میباشد. بنابراین بهتر است مشاهده کننده عضوی .۳ گروه مشاهده باشد تا علاوه بر رفع این موارد در محیط، غریبه تلقی نگردد و بتواند رفتارهای واقعی را ثبت کند. در مشاهده محقق موظف است به دقت مراقب اثر این عوامل در مشاهدات خود باشد:

۱- تعصبات و تمایلات مشاهده گر: این مورد به دو گونه خودآگاه و ناخودآگاه بر اطلاعات اثر می گذارد. بنابراین محقق موظف است قبل از  شروع مشاهده چگونگی مشاهده خود را تاجایی که ممکن است مشخص کند و هرگونه تمایل و تعصب شخصی را شناسایی نماید.

۲- ویژگی های فردی مشاهده گر: برتری ویژگی هایی چون هوش، دانایی و میزان دقت مشاهده گر سبب بالا بردن اعتبار اطلاعات جمع آوری شده در تحقیق است. زیرا افراد باهوش تر قادرند نکات و مطالب بیشتر و ظریف تری را مشاهده کنند.

۳- عوامل محیطی که مشاهده گر را متأثر میسازد. مثلاً شرایط جغرافیایی، مشکلات اجتماعی – .فرهنگی و خانوادگی او

۴- دانش و آگاهی مشاهده گر از موضوع مورد مشاهده: زیرا آگاهی و آشنایی بیشتر به موضوع مورد مشاهده موجب درک بهتر از آن موضوع میگردد.