کتابشناسی موضوعی

شناخت کتاب و منبع، برای محققان نیز ضروری است. مراکز و مؤلفانی هم در این زمینه تلاش می کنند تا در جهت ارائه خدمات کتابشناسی و منابع و موضوعات و فهرستها به پژوهشگران یاری رسانند.

از این رو، مجموعهای عظیم در طول تاریخ کتاب نویسی پدید آمده که عنوان «فهرست کتب » یا «معجم موضوعات» یا «کتابشناسیها» را به خود اختصاص داده است.

این کتابشناسی ها، گاهی براساس نظام «الفبایی» تنظیم شده است، گاهی موضوعی » و گاهی هم طبق نام مؤلفان.

( موضوعی » به این صورت که کتابهای مربوط به مثلاً حضرت رسول «ص»، تاریخ مکه، فلسطین، جوانان، هنر، شعر، زن، قرآن، و … یکجا در یک کتاب شناسانده می شود.

الفبایی» مثل «الذریعه» شیخ آقا بزرگ تهرانی، که کتب شیعه را از دیر باز، چه خطی چه چاپی، معرفی اجمالی کرده و نظام الفبایی را در ترتیب کتب این ۲۵ جلد، رعایت کرده است، یا «فهرست کتابهای فارسی» یا | فهرست کتابهای چاپی»، گاهی هم نام مؤلفان به ترتیب الفبا مبنای تنظیم کتاب است، مثل «مؤلفین کتب چاپی» یا «معجم المؤلفین» و…..

کرده و کتب و آثار مربوط به آنها را جداگانه نام برده است، مثل «کتابنانه  علوم ایران» یا التأسيس الشيعه لعلوم الاسلام). معرفیهای انجام شده در این کتب نیز، گاهی اجمالی است، گاهی توصیفی و مبسوط. در اجمالی تنها به نام کتاب و مؤلف و تاریخ نشر و ناشر و … اشاره می شود. اما در توصیفی، پیرامون محتوای کتاب و فهرست موضوعات و سبک آن توضیح میدهد. آنچه امروز در این زمینه عرضه می شود، دقیقتر، موضوعی تر، و کاربردی تر و مفضلتر است. اینگونه منابع که به کتابشناسی پرداخته، بسیار است و خود، موضوع کتابی مفصلی می تواند باشد.

اما برای نمونه تنها به چند نام اشاره میشود: به عسربی الذريعه الى تصانيف الشيعه، كشف الأسرار عن وجه الكتب و الأسفار، كشف الظنون، فهرسة الكتب والرسائل، المراجع المعجميّة العربيه، مرجع العلوم الاسلاميه، المعجبات العربيه، معجم الدراسات القرآنية عند الشيعه، معجم المعاجم، معجم المفسرين، موسوعة التاريخ الاسلامى، موسوعة المعارف والعلوم و…. به فارسی فهرست کتابهای چاپی، فقه هزار و چهار صد ساله، فرهنگهای فارسی، فرهنگ زندگینامه ها، علوم قرآن و فهرست منابع، راهنمای کتاب، راهنمای روزنامه های ایران، دین نامه های ایران، جهان کتابشناسیهای ایران، تاریخ تذکرههای فارسی، راهنمای تفاسیر، سیری در بزرگترین کتابهای جهان، فرهنگ شاعران فارسی، فهرست مقالات در باره  فلسطین، کتابشناسی کتابشناسیها، کتابشناسی ملی ایران، کتابنامه  انقلاب اسلامی، مرجع شناسی و روش تحقیقی در ادبیات فارسی، کتابشناسی توصیفی و……