سال انتشار: ۱۳۸۴

محل انتشار: کنفرانس بین المللی قنات

تعداد صفحات: ۱۴

نویسنده(ها):

ایران غازی – استاد، گروه جغرافیا دانشگاه اصفهان
ناهید کاوه زاده – کارشناس، محقق مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان

چکیده:

سرزمین ایران خاستگاه فن اوری قنات می باشد. هسته اولیه پیدایش این فن آوری در اطراف ارومیه یا رضائیه بوده که از آنجا به قسمت اعظمی ازجهان گسترش یافته است. بطوری که می توان مشخصا از حدود ۳۰کشور که در پهنه جغرافیایی مکزیک تا ژاپن و شوروی سابق تا پروشیلی می باشد نام برد.
استفاده از این فن آوری در ایران دردوران جدید آن قدر گسترده بوده است که قناتها در استانه اصلاحات ارضی، (۱۳۴۰) آب مورد نیاز ۲/۳ اراضی کشت آبی را تامین می نمود و علاوه بر آن شهرهای بسیاری از آن جمله تهران و یزد آب مصرفی خود را ازمجموعه ای از قناتهاتامین می نمود.
در دوران جدید با استفاده گستره از منابع انرژی فراوان فسیلی بویژه تولیدات نفتی همراه با تصویب تعداد از قوانین که در رابطه با توسعه منابع آب و اراضی بوده است فن آوری چاههای عمیق و نیمه عمیق جایگزین قناتها که نمودی از یک فن آوری پایدار و سازگار با محیط و اکولوژی بوده گردیده است.
در این مقاله با استفاده از اسناد و منابع معتبر ملی و بین المللی و نیز تجربیات سالها تحقیق در موضوع مدیریت آب و زمین و مطالعات میدانی گسترده به تحلیل توسعه قنات و سپس افول این تکنولوژی مهم در ایران پرداخته ضمن شناخت علل از بین رفتن قنات در فرهنگ آبیاری سرزمین کهنمان راهبردهای سازنده پیشنهاد خواهد شد. تا بتوان دیگر یکبار با استفاده از قناتها بعنوان روشی پایدار و هدایتگر به کشاورزی پایدار دست یافت.