سال انتشار: ۱۳۸۶

محل انتشار: دهمین کنگره علوم خاک ایران

تعداد صفحات: ۲

نویسنده(ها):

علی اکبر عزیزی زهان – محقق پژوهش موسسه تحقیقات خاک و آب
رسول میرخانی – محقق پژوهش موسسه تحقیقات خاک و آب
مهدی شهابی فر – استاد پژوهش موسسه تحقیقات خاک و آب
سعید سعادت – استادیار پژوهش موسسه تحقیقات خاک و آب

چکیده:

امروزه محدودیت منابع آب و ضرورت افزایش کارایی مصرف آب آبیاری بر اهمیت برنامه ریزی دقیق آبیاری ( دور و عمق آبیاری ) افزوده است . با توجه به این ضرورت و مشکل بودن پایش و اندازه گیری حجم آب خاک، برآورد زمان و مقدار آب آبیاری با دانستن رطوبت قابل استفاده خاک، عمق ریشه ها، درصد تخلیه مجاز و نرخ تبخیر – تعرق سودمند است و می تواند با دقت قابل قبولی در برنامه ریزی و استراتژی آبیاری بکار رود . رطوبت قابل استفاده خاک عبارت از تفاوت مقدار آب خاک در نقطه ظرفیت مزرعه ) ) F.C و نقطه پژمردگی دائم ) ) P.W.P می باشد . برای دانستن مقدار رطوبت قابل استفاده خاک تعیین یا برآورد رطوبت در دو نقطه فوق ضروری است . مقادیر رطوبت در نقاط F.C و P.W.P برای خاکهای مختلف یکسان نیست و اغلب بوسیله اندازه گیریهای آزمایشگاهی دشوار، وقت گیر و پر هزینه تعیین می شود . با توجه به وقت گیر، پر هزینه و پر زحمت بودن این اندازه گیریها، در دهه های اخیر توجه محققین به برآورد منحنی و نقاط مهم رطوبتی از روی خصوصیاتی از خاک که اندازه گیری آن آسانتر بوده و یا برای منظورهای دیگر اندازه گیری شده اند معطوف گشته است . تا بتوانند مقدار رطوبت خاک در پتانسیل های مختلف را از راهی ساده، کوتاه و با دقت قابل قبولی تخمین بزنند . تحقیقات زیادی در زمینه تعیین معادلات منحنی رطوبتی با استفاده از اندازه گیری و تحلیلهای تئوری انجام شده است . روند این تحقیقات در جهتی است که بتوان منحنی رطوبتی خاک را با خصوصیاتی که اندازه گیری آن آسان، سریع و کم هزینه باشدمشخص کرد تا مجبور به تعیین منحنی رطوبتی با استفاده از آزمایش که کاری سخت، وقت گیر و پر هزینه است نباشد . از جمله تحقیقات انجام شده می توان به کارهای ریچاردز (۱۹۶۰) ، فرانز مییر (۱۹۶۰) ، ریورز و شیب ۱۹۷۲) و (۱۹۷۸ ، بروکس و کوری (۱۹۶۴) ، گاردنر (۱۹۶۸) ، کمبل (۱۹۷۴) ، گوش (۱۹۸۰) ، وان گونختن (۱۹۸۰) ، آریا و پاریس (۱۹۸۱) ، کارکانی (۱۹۸۳) ، کمبل (۱۹۸۵) ، آینا و همکاران (۱۹۸۵) ، گرگسون و همکاران (۱۹۸۷) ، اسچو و همکاران (۱۹۸۸) ، راواز و براکن سیک ۱۹۸۲) و (۱۹۹۲ ، آسولین و همکاران (۱۹۹۸) ، خشنود یزدی (۱۳۷۰) ، رضایی (۱۹۷۲) ، افراسیاب (۱۳۷۳) ، سعادت بروجنی (۱۳۷۴) و قربانی دشتکی و همایی (۱۳۸۴) اشاره کرد . این تحقیقات نشان داده اند که بین درصد رطوبت خاک در مکشهای مختلف از جمله ظرفیت ظراعی و پژمردگی دائم با برخی خصوصیات فیزیکی خاک مانند درصد اندازه ذرات، جرم مخصوص ظاهری و … همبستگی های قابل قبولی وجود دارد . برخی از این محققین روابطی را برای برآورد منحنی رطوبتی یا برآورد درصد رطوبت در برخی نقاط
مهم رطوبتی خاک ارائه کرده اند . کارکانی (۱۹۸۳) با استفاده از مقادیر اندازه گیری شده F.C و P.W.P ، برای ۲۳۸ نمونه و اندازه گیری حجم آب خاک اشباع شده با صعود موئینه، در کلاسهای مختلف بافت خاک، معادلات خطی دقیق و رضایت بخشی بین درصد رطوبت در F.C و P.W.P با درصد رطوبت اشباع با صعود موئینه برای خاکهای مناطقی از کانادا ارائه کرد . با توجه به ساده بودن روش فوق، برآورد دقیق آن ( کارکانی (۱۹۸۳ ، امکان استفاده از اندازه گیریهای قبلی موجود در مطالعات خاکشناسی که برای بیش از ۲۰ میلیون هکتار از اراضی کشور انجام شده جهت تخمین درصد رطوبت در P.W.P و F.Cاین اراضی برای تهیه نقشه های مدیریت و برنامه ریزی آبیاری، این روش مورد توجه قرار گرفت . برسیدقت و ساده سازی این روش به منظور تعیین روابط برآورد درصد رطوبت در نقاط ظرفیت زراعی و پژمردگی دائم با استفاده از درصد رطوبت اشباع با صعود موئینه، در یک طرح تحقیقاتی در موئسسه تحقیقات خاک و آب در حال انجام است . در این مقاله قسمتی از نتایج اولیه این تحقیق ارائه شده است .