سال انتشار: ۱۳۸۶

محل انتشار: دهمین کنگره علوم خاک ایران

تعداد صفحات: ۲

نویسنده(ها):

احمد گلچین – دانشیار گروه خاکشناسی دانشگاه زنجان
زینب سرمدی – دانشجوی کارشناسی ارشد گروه خاکشناسی دانشگاه زنجان
حسین بشارتی – استادیار گروه خاکشناسی دانشگاه زنجان

چکیده:

به طور کلی آلودگی خاک به افزایش غلظت مواد شیمیایی طبیعی و مصنوعی در پروفیل خاک در اثر فعالیت های بشر اطلاق می شود . تأثیر آلودگی بر گیاه به مقدار کل آلودگی موجود در خاک، نسبتی از آن که در دسترس گیاه قرار می گیرد و توانایی گیاهان در جذب و انتقال آلودگی از خاک به ریشه بستگی دارد . یکی از آلودگی های مهم زیست محیطی، آلودگی به فلزات سنگین است . فلزات سنگین، شامل عناصر فلزی هستند که وزن اتمی آنها بین ۶۳/۵۴ و ۲۰۰/۵۹ می باشند و تشکیل کاتیون های چند ظرفیتی می دهند . از نظر بیولوژیکی ، فلزات سنگین به چهار کلاس دسته بندی می شوند : کلاس A ، که از عناصر شاخص این گروه آهن است و عناصری هستند که در غلظت های بالا برای موجودات ضروری می باشند . کلاس B شامل فلزاتی هستند که هیچ نقش بیولوژیکی نداشته و در غلظت های پایین ایجاد سمیت نمی کنند و این عناصر شامل لانتانیوم، استرانسیوم و … هستند . کلاس C شامل عناصری مثل روی، مس، نیکل ، کبالت، مولیبدن و کروم می باشند که در غلظت های پایین برای برخی سیستم های زنده ضروری می باشند و در غلظت های بالاتر این عناصر بسیار سمی هستند .و نهایتا فلزاتی هستند که در سطوح پایین هم سمی هستند که وظایف بیولوژیکی واضحی ندارند و کلاس Dراتشکیل می دهند . این گروه شامل عناصری مثل جیوه، سرب، کادمیوم و اورانیوم هستند . هر چهار گروه فلزات در محیط زیست وجود دارند و هم از منابع طبیعی و هم از فعالیت های انسان منشأ می گیرند . صنعتی شدن و فعالیتهای مداوم کشاورزی غلظت این فلزات به ویژه کادمیوم را در محیط افزایش داده و سلامتی انسان را تهدید می کنند
یکی از روش های ساده و کم هزینه برای کاهش این آلودگی ها در محیط گیاه پالایی است که از گیاهان برای پالایش فلزات سنگین استفاده می شودگیاه پالایی به چهار طریق انجام می شود :
۱ ـ : phytostabilization تثبیت و غیر متحرک کردن آلودگی در خاک، ۲ ـ : phytofiltration جذب آلودگی ازآب، ۳ ـ : phytoextraction جذب آلودگی توسط ریشه گیاهان و تجمع آلودگی ها در بافت های گیاهی، ۴ ـ : phytovolatilization جذب فلزاتی چون سلنیم و جیوه و آزاد کردن آنها به صورت گاز در هوا برای افزایش phytoextraction دو روش وجود دارد : طبیعی و شیمیاییدر روش طبیعی از گونه هایگیاهی ابر جاذب استفاده می شود که ظرفیت بالایی برای جذب و تجمع فلزات دارند، علاوه بر آن به غلظت بالای فلزات مقاومند
در روش شیمیایی با افزایش تحرک فلزات سنگین در خاک از طریق افزودن مواد شیمیایی مختلف، جذب عناصر EDTA, CDTA, DTPA, EGTA, سنگین را افزایش می دهند . عوامل کلات کننده مختلف مثل سیتریک اسید، EDDHA, NTA، برای افزایش تحرک فلزات سنگین و افزایش تجمع آن ها در گونه های گیاهی مورد استفاده قرارگرفته استدر این آزمایش تأثیر افزودنی های مختلف آلی و معدنی بر افزایش جذب فلزات سنگین توسط گیاه زراعی جو مورد بررسی قرار می گیرد . تا مناسبترین افزودنی تشدید کننده جذب برای گیاه پالایی فلزات سنگین توسط
این گیاه مشخص گردد .