سال انتشار: ۱۳۸۶

محل انتشار: دومین کنفرانس ملّی تجربه های ساخت شبکه های آبیاری و زهکشی

تعداد صفحات: ۱۱

نویسنده(ها):

علی گران – کارشناس ارشد سازه های هیدرولیکی
محمود فغغفور مغربی – دانشیار گروه عمران دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده:

آب قنوات بلده از طریق کانالی به طول تقریبی ۱۵ کیلومتر به باغها و زمین های باغستان و اسلامیه فردوس می رسد. تاریخچه احداث این قنوات به حدود ۶۰۰ سال پیش می رسد. مردم محلی باگل آلوده سازی آب، تنها روشی که در آن زمان، وجود داشت، سعی در کاهش اتلاف آب درانتقال به زمین های پایین دست می نمایند. با وجود اینکه قسمت اعظم حلول کامال پوشش دارد، کماکان مردم به گل آلوده سازی مبادرت می ورزند. بر این اساس رد طی یک تحقیق اثرات گل آلوده سازی آب بر روی اتلاف آب کانالها بررسی شد. بدین منظور علاوه بر برداشتهای انجگام شده بر روی کانال انتقال آب بلده، بازه های به طور ۲۱۵/۵۰ متر از کانالهای آبیاری مزارع تحقیقاتی و ۳۷۰/۴۰ متر احداثی بر روی زمین طبیعی مجاور بازه انتخابی آماده سازی شد. برای اندازه گیری نشت این کانالها از روش ورودی – خروجی استفاده شد. اندازه گیری دبی نیز با استفاده از سرریزهای استاندارد مستطیلی انجام شد. آزمایش ها شامل عبور آب زلال و گل آلود بود. برخی از نتایج این تحقیق عبارتند از : ۱- عمده ترین عامل کنترل نشت در کانالهای خاکی قدیمی لایه سطحی خاک می باشد. ۲- با عبور آب گل آلود از کانال احداثی به مدت ۸ ساعت، میزان نشت از ۱۵ درصد به ۵/۵ درصد کاهش یافت. ۳- اتلاف آب در کانال احداثی ۰/۰۳۴و درکانال آبیاری مزرعه ۰/۱۱۵ درصد بر متر بود که اهمیت اتلاف آب ازمحلهای ورودی آب به زمینهای کشاورزی در مقابل نشت از بستر کانال را نشان می دهد. ۴- میزان نشت کانال بلده در هنگام عبور آب گل الود نسبت به کانال شماره ۲ (بازه انتخابی کانال واقعی در مزرعه)، ۷۱ برابر کمتر بود. ۵- علیرغم تصورات اولیه، مهمترین تاثیر مثبت گل آلودگی آب قنات بلده در انتقال به زمینهای کشاورزی بستن تمامی درزها و منافذ خروجی آب اعم از منافذ باز مانده زیر دریچه های کشویی و سایرمنافذی که پتانسیل نشت را دارند، می باشد. ۶- با توجه به تاریخچه و اطلاعات موجود میتوان اظهار داشت که هدف گل آلوده سازی آب در طول زمان تغییر کرده، به طوری که در گذشته، هدف کاهش نشت در اثر ایجاد لایه گرفته و حفاظت این لایه بوده ولی کاهش نشت منفذی مهمترین هدف گل آلودگی در زمان حال می باشد.