سال انتشار: ۱۳۸۵

محل انتشار: سومین همایش ملی بحرانهای زیست محیطی ایران و راهکارهای بهبود آنها

تعداد صفحات: ۱۲

نویسنده(ها):

مهدی غلامعلی فرد – دانشجوی کارشناسی ارشد محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، د
عبدالرسول سلمان ماهینی – استادیار گروه محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان
سیدمحمود قاسمپوری – هیئت علمی گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه

چکیده:

در حال حاضر از جمعیت ۶۸ میلیون نفری ایران، ۴۵ میلیون نفر یا دو سوم آن در مناطق شهری سکنی دارند . بخـش قابـل توجهی از این جمعیت شهرنشین در کلان شهرهای تهران، مشهد، اصفهان، تبریز، شـیراز، اهـواز و … زنـدگی مـی کننـد . افـزایش جمعیت، مهاجرت و توسعه صنعتی موجب توسعه فیزیکی شهرها، تراکم جمعیـت در منـاطق شـهری، ترافیـک و آلـودگی هـایمحیط زیست شده است . رشد سریع شهرنشینی فشارهای سنگینی بر سرزمین و منـابع اطـراف آنهـا وارد کـرده اسـت و منـتج بـه کاهش پوشش گیاهی طبیعی، کاهش فضاهای باز و مشکلات جدی اجتماعی و محیط زیستی شده است که در اکثـر مـوارد، ایـ ن تغییرات سریع کاربری اراضی بدون درک روشن از اثرات آنها اتفاق افتاده است . از این رو، اولین گـام اساسـی جهـت مـدیریت و برنامه ریزی توسعه شهری، بررسی و شبیه سازی تغییرات گذشته و اثرات آنهامی باشد . در این مطالعه، محدوده ای از شـهر تهـران و حومه با مساحت تقریبی ۱۵۹۱ کیلومتر مربع بـر روی تصـویر سـنجنده هـای TM و TM و ETM+ مـاهواره LandSat انتخـاب
گردید . با توجه به اطلاعات و تجربه قبلی از انواع کاربری و پوشش سرزمین در این محدوده، کاربری و پوشش سـرزمین بـر روی تصویر رنگ مجـازی شناسـایی شـد . سـپس بـا اسـتفاده از بانـدهای ۱ ، ۲ ، ۳ ، ۴ ، ۵ و ۷ بـه روش نظـارت شـده و بـا اسـتفاده از خوارزمیک طبقه بندی کننده حداکثر احتمال تصاویر سالهای ۱۹۸۸ و ۲۰۰۰ طبقه بندی شدند . نقشه پوشش سـرزمین حاصـل از طبقه بندی دو تصویر به روش مقایسه پس از طبقه بندی و یا Post-classification Comparison مـورد مطالعـه قـرارگرفته و تغییرات سطح شهر مشخص گردید . بر این اساس مشخص شد که در فاصله ۱۲ سال میـان ۱۹۸۸ و ۲۰۰۰ حـدود ۲۹۲ کیلومتر مربع به سطح مناطق مسکونی تهران و حومه افزوده شده است . در مرحله بعد وضعیت توسعه شـهر تهـران بـا اسـتفاده از
نمایه های CA ، NP ، LPI ، ENN_MN و FRAC_AM در نرم افزار Fragstats مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفـت .
نمایه CA نشان می دهد میزان مساحت شهری در بین ۱۲ سال، ۲۹۲۴۱/۱۶ هکتار افزایش داشته است که اطلاعات بـه دسـت آمده در محیط GIS را تأیید می کند . نمایه NP ، تعداد نواحی شهری جدا را نشان می دهد که به تعداد ۱۱۶۵۷ در طی ۱۲ سـال افزایش داشته است . نمایه LPI ، درصد کل زمین شهری در بزرگترین Patch شهری ( شهر تهـران ) را نشـان م ـی دهـد کـه بـهمیزان ۱۷/۱ درصد در طی مدت ۱۲ سال رشد داشته است . نمایه ENN_MN ، حـداقل میـانگین فاصـله بـین Patc h هـای شهری را نشانمی دهد به عبارت دیگر نشان دهنده نواحی باز بین نقاط شهری است که در طـی ۱۲ سـال بـه میـزان ۲۲/۶۹۷۴ متر کاهش داشته است . نمایه FRAC_AM ، پیچیدگی و گستردگی Patch شهری را به وسـی له نسـبت محـیط بـه مسـاحت
نشان می دهد که در شهر تهران در طی ۱۲ سال به میزان ۰/۰۴۲۹ افزایش داشته است یعنی بیشتر پیچیـده، پراکنـده و گسـترده شده است . این تحقیق ضمن معرفی توسعه فیزیکی شهرهای ایران به عنوان بحران ملی محیط زیست، مـی توانـد جهـت ارزیـابی اثرات توسعه برپارامترهای محیط زیست در اکوسیستم شهر تهران بـه عنـوان ابـزاری مفیـد و سـودمند مـورد اسـتفاده سیاسـت گذاران و تصمیم گیران قرار گیرد .