سال انتشار: ۱۳۸۶

محل انتشار: پنجمین همایش زمین شناسی مهندسی و محیط زیست ایران

تعداد صفحات: ۱۰

نویسنده(ها):

نادر جلالی – عضو هیات علمی مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری
شیوا کوه سلطانی – کارشناس گروه سنچش از دور سازمان جنگلها ، مراتع و آبخیزداری
فاطمه جلالی – دانش آموخته رشته زمین شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال

چکیده:

دسترسی به اطلاعات سطوح آب گرفته هامون ها و دریاچه های داخلی، در طول زمان، از نظرهای مختلف، از جمله مسائل زیست محیطی و خشکسالی دارای اهمیت می باشند . تصاویر ماهواره ای منبع عظیم داده های مکانی و طیفی هستند که اینگونه اطلاعات را در اختیار می گذارند . در پردازش تصاویر تک باند مادون قرمز می توان با استفاده از آستانه های مشخصی و به روش برش تراکم، پیکره های آب را از پوشش های دیگر جدا کرد . امتیاز این روش در این است که به دور از اعمال نظرهای مفسر، پیکره های آب به نقشه در می آیند . لیکن در این روش پیکره های آب، در مناطقی که با گیاهان آبزی پوشیده شده اند، صحیح طبقه بندی نمی شوند . از طرف دیگر در این روش طبقه بندی، مناطق سایه نیز به عنوان طبقه آب و مناطق مرطوب طبقه بندی می شوند . بنابراین با توجه به موارد ذکر شده، استفاده از روش های دیگر، نظیر طبقه بندی هیبرید و تفسیر چشمی ضرورت پیدا می کند . مقایسه نقشه های موضوعی حاصل از طبقه بندی تصاویر ماهواره لندست به روش هیبرید نشان می دهد که علیرغم کاهش سراسری بارندگی در کشور در سال ۱۹۸۹ ، سطح آب گرفته هامون صابری و دریاچه هامون به بیش از ۴۰۸۰۰۰ هکتار بالغ می گردد و این سطح در زمانهای مشابه در سالهای ۲۰۰۰ و ۲۰۰۲ به ترتیب به ۱۱۷۹۹ و ۱۴۶۶۴ هکتار یعنی تا حدود ۷۰ درصد کاهش می یابد . علیرغم توان تفکیک مکانی مناسب سنجنده های TM و + ETM ، متاسفانه این سنجنده ها به دلایل عدیده ای از جمله محدودیت در انتخاب تصاویر با کیفیت مناسب از نظر زمانی، ابرناکی و با توجه به توان تفکیک زمانی ۱ آنها، مناسب برای ، علیرغم توان تفکیک مکانی ضعیف، به دلایلی چون، تکرار NOAA-AVHRR بررسی تغییرات در یک دوره خاص نمی باشند . تصاویر کافی و امکان انتخاب تصویر مورد نظر از نظر زمانی و همچنین انتخاب تصویر با بیشترین سطح اب گرفتگی هامون ها، برای تفکیک پیکره های آب و مقایسه آنها، مناسبتر هستند . بر اساس نتایج به دست آمده از بررسی تصاویر سنجنده AVHRR ماهواره NOAA ، سطح هامون صابری و دریاچه هامون از سال ۱۹۹۶ تا ۱۹۹۸ ، در پرآب ترین حالت در هر سال، با یک روند افزایشی مواجه بوده است ولی در سال ۱۹۹۹ این سطح رو به کاهش می گذارد بطوری که در سالهای ۲۰۰۰ و ۲۰۰۲ آب این هامون ها کاملا خشک می شوند . در سال ۲۰۰۳ نیز خشکی هامون ها ادامه می یابد و فقط حدود ۱۴۰۰۰ هکتار از آن را آب فرا می گیرد . در میان هامون های منطقه، هامون گودزره از آب گرفتگی نسبتا خوبی در دوره بررسی برخوردار بوده است اگر چه روند ذکر شده در این هامون هم مشاهده شده است . بر خلاف این، هامون جازموریان فقط در سال ۱۹۹۸ که همه هامون های استان از آب گرفتگی خوبی برخوردار بوده اند، سطحی برابر با ۱۰۲۲۶۰ هکتار پوشیده از آب داشته و در سایر زمانهای محدود به دوره بررسی، این هامون خشک بوده است . بررسی ها نشان می دهد که بین مساحت آب گرفته هامون ها و وضعیت خشکسالی ها در منطقه رابطه معنی داری وجود ندارد . این ناهمخوانی ممکن است به چگونگی مدیریت منابع آب در حوضه ای آبخیز این هامون ها مربوط شود که در خاک کشورهای همسایه قرار دارد، مرتبط باشد . اگرجه در این منطقه به واسطه شرایط خاص، رابطه مستقیمی بین تغییرات سطح هامون ها و ماندگاری خشکسالی ها به دست نیامد لیکن توصیه می شود استفاده از این شاخص در مورد دریاچه های داخلی به عنوان شاخصی از کمبود بارش، خشکسالی، اطلاع از روند آن،تحقیقات بیشتری به عمل آید.