سال انتشار: ۱۳۸۶

محل انتشار: دومین همایش ملی کشاورزی بوم شناختی ایران

تعداد صفحات: ۱۶

نویسنده(ها):

ابوالفضل ناصری – استادیار پژوهش مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی

چکیده:

دشت مغان یکی از مناطق مهم کشاورزی است که در گوشـه شـمال غـرب کـشور قـرار گرفتـه اسـت . تغییـرات اقلیمـی بـ ه خصوص توزیع بارش و دمای هوا می تواند بـر اراضـ ی فاریـاب و دیـم کـه در سـطح گـسترده ای از ایـن دشـت وجـود دارد تأثیرگذار باشد . بنابراین مطالعه حاضر با هدف بررسی تغییرات احتمالی اقلیم د ر دشت مغان به منظور شناخت بهتر و تحلیل جهت تغییرات یاد شده صورت گرفته است . دراین پژوهش داده های بارندگی و دمای هوای ایستگاه هواشناسی پـارس آبـاد مغان در طول دوره آماری ۲۰۰۰-۱۹۸۴ با دوره اقلیمی ۱۷ سال تحلیل شد و نتـایج بـا داده هـای دوره ۱۹۸۱-۱۹۶۱ مقایـسه شد . نتایج نشان داد در طول دوره ۲۰۰۰-۱۹۸۴ تغییر ات دماهـا ی حـداقل ، میـانگین و حـداکثر و هـم چنـین تغییـرات تعـداد روزهای با دمای بیش از ۳۵ درجه سانتی گراد از سالی به سال دیگر از نظر آماری معنی دار نبود . رونـد تغییـرات مقـدار کـل بارش سالانه، تعداد روزهای با بارش بیش تر از یک، پنج و ده میلی متر از سالی به سال دیگر ناچیز بود . در دوره اقلیمـی یـاد شده حداقل، میانگین و حداکثر دما های سالانه به ترتیب برابر ۳/۳۷ و ۱۴/۹۹ و ۲۷/۵۲ درجه سانتی گراد بود . مقـادیر حـداقل و حداکثر آن مربوط به ماه های ژانویه و جولای بود . تغییرات دمای میانگین درماه هـای دسـامبر و سـپتامبر دیـده شـد . بـه ازای گذشت هر ده سال حدود ۲/۳ و ۲/۰ و ۱/۴ درجه سانتی گراد به میانگین دمای حداکثر ماه های فوریه و دسـامبر و اوت افـزوده می شود . میانگین دمای هو ا در دوره های ۱۹۸۴ تا ۲۰۰۰ با ۱۹۶۱ تا ۱۹۸۱ با اسـتفاده از آمـاره t جفـت شـده مقایـسه شـد میانگین دمای هوا دوره های یادشده از نظر آماری تفاوتی نداشت . میانگین دمای هوا برای دوره آماری ۱۹۶۱ تا ۱۹۸۱ برابـر ۱۴/۷۱ به دست آمد . نتایج نشان داد . مجموع بارش سالانه در دوره اقلیمی یادشده برابر با ۲۵۸/۹ میلی متر و برای دوره از ۱۹۶۱ تا ۱۹۸۱ برابر ۲۹۹ میلـی متـر بود . ماه های اکتبر و جولای دارای بیش ترین و کم ترین مقدار بارش با اندازه های ۳۶/۲۵۹ و ۷/۲۶۴ میلی متر بودند . بیش ترین و کم ترین بارش منطقه به ترتیب در فصل پائیز و تابستان و به اندازه ۸۱/۸۳۵ و ۴۰/۵۹۴ میلی متـر اتفـاق افتـاده اسـت . مقـدار بارش در ماه های مختلف از سالی به سال دیگر تغییر نموده و بـه طـور کلـی رونـد مقـدار بـارش در مـاه هـای مختلـف سـال افزایشی است . بیش ترین تغییرات افزایشی برای ماه اکتبر اتفاق بوده و در اًین ماه به ازای هر سال تقریبا ۳ میلی متر به مقـدار بارش افزوده شده است . تغییرات افزایشی ماه های مارس و می در مرتبه بعد ی قرار دارند . کم ترین تغییـرات افزایـشی بـار ش مربوط به ماه جولای بوده است . با توجه به روند افزایشی مقدار بارش در طول فصل رشد زراعت های دیم، به نظر مـ ی رسـد افزایش نزولات جوی در نهایت موجب افزایش عملکرد محصولات دیم نیز گردد . بنا براین توصیه می شـود تـاریخ کاشـت محصولات دیم در این منطقه متناسب با روند افزایشی بارش تنظیم یا تعیین گردد . تغییرات تعداد روزهای با بـارش بـیش تـر از یک میلی متر در ماه های مختلف از سالی به سال دیگر افزایشی بوده است . بیش ترین تغییرات افزایشی برای ماه می بود . در این ماه به ازای هر دو ًسال تقریبا یک روز به تعداد روزهای یاد شده افزوده شده است . در ماه های مارس، اکتبر و فوریه بـه ازای هر پنج سال دو روز و دًر ماه ژانویه به ازای هر ده سال تقریبا پنج روز به تعداد روزهای با بارش بیش تر از یک میلی متر اضافه شده است . در ماه های آوریل، ژوئن و دسامبر تغییری در تعـداد روزهـا ی بـارش بـا مقـدار یـاد شـده وجـود نداشـت . تغییرات تعداد روزهای با بارش بیش تر از ۵ میلی متر در ماه های مختلف از سالی به سال دیگر تغییرات افزایشی داشته اسـت . بیش ترین تغییرات افزایشی برای ماه اکتبر بوده و در این ماه به ازای هر پنج سال یک روز به تعداد روزهای با بارش بـیش تـر از ۵ میلی متر افزوده شده است . برای ماه های دسامبر و ژانویه و اگوست و جولای و مارس تغییرات نـاچ یز بـوده اسـت . دوره برگشت کوتاه مدت بارش محاسبه ش د . انتظار می رود به طور متوسط به ترتیب در هر یک و ۱۲ سال یک بار بارش سـالانه ای با مقدار ۲۶۷ و ۳۱۹ میلی متر و یا بیش تر اتفاق بیافتد . میانگین بارش برای دوره های ۱۹۸۴ تا ۲۰۰۰ بـا ۱۹۶۱ تـا ۱۹۸۶ مقایـسه شد . میانگین بارش دوره های یادشده از نظر آماری اختلافی نداشتند .