سال انتشار: ۱۳۸۶

محل انتشار: چهارمین همایش ملی علوم و مهندسی آبخیزداری ایران مدیریت حوزه های آبخیز

تعداد صفحات: ۱۰

نویسنده(ها):

محمدمهدی فتاحی – مدرس دانشگاه جامع علمی کاربردی و پژوهشکر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیع

چکیده:

از انجایی که جمعیت انسانی، به ویژه درکشورهای در حال توسعه روز بهروز در حال افزایش است، بهره برداری غیر اصولی از منابع طبیعی نیز رو به گسترش بوده که نتیجه آن تخریب و نابودی منابع میباشد. برای بررسی روند تغییرات انواع استفاده از اراضی، ازقدیمی ترین و جدیدترین داده های نقشه ای و ماهواره ای و آمار و اطلاعات موجود درتستان قم استفاده شد. قدیمی ترین نقشه ها، شامل نقشه های توپوگرفی ۱:۵۰۰۰۰ سال ۱۹۵۵ میلادی و جدیدترین داده ها شامل داده های ماهواره ای سال ۲۰۰۲ میلادی بوده است وداده های ماهواره ای TM سال ۱۹۸۵ میلادی به عنوان داده ی حد وسط، مورد استفاده قرار گرفت. پس از اسکن نمودن نقشه های توپوگرافی ۱:۵۰۰۰۰ سال ۱۹۵۵ میلادی محدوده استان قم (به تعداد ۲۱ برگ نقشه)، اقدام به رقومی نمودن هر یک از این نقشه ها، در محیط نرم افزار I1WIS گردید سپس نقشه های رقومی مزبور، درمحدوده استان موزاییک شد و نقشه استفاده از اراضی استان، مربوط به سال ۱۹۵۵ میلادی تهیه گردید. داده های ماهواره ای سال های ۱۹۸۵ و ۲۰۰۲ میلادی نیز به طور جداگانه، پس از انجام پیش پردازش های اولیه مانند: بررسی کیفیت داده ها، تصحیح هندسی (با استفاه از نقشه های توپوگرافی رقومی ۱:۲۵۰۰۰) کنترل دقت هندسی تطابق تصاویر و بارزسازی تصاویر (با استفاده از کشش خطی)، انتخاب بهترین گزینه ترکیب رنگی کاذب با استفاده از شاخص OIF، تفکیک محدوده مطالعاتی از تصویر اصلی، طبقات استفاده از اراضی تعیین و جهت طبقه بندی مورد استفاده قرار گرفت. برای طبقه بندی و تهیه نقشه استفاده از اراضی ازداده های ماهواره ای از روش تفسیر بصری (چشمی) استفاده گردید. مقایسه دو نقشه طبقه بندی شده استفاده از اراضی در سال های ۱۹۸۵ و ۲۰۰۲ میلادی نشان داد که مساحت برخی از طبقه های استفاده از اراضی مانند اراضی کشاورزی، مراتع، بیشه زارهای جنگلی، تپه های ماسه ای و دریاچه ها (سطوح آبدار نمکی) در سال ۲۰۰۲ میلادی نسبت به سال ۱۹۸۵ به ترتیب ۶/۵، ۴/۱۲، ۷۰/۴، ۲۴/۲ و ۱۵/۸ درصد کاهش یافته است ولی سایر طبقه ها مانند اراضی شور، اراضی شهری و اراضی روستایی به ترتیب ۲۶/۲ ، ۱۲/۷۸ و ۳۵/۶ درصد افزایش یافته است.
مقایسه تغییرات انواع استفاده از اراضی از سال ۱۹۵۵ تا سال ۲۰۰۲ میلادی در طول یک دوره ۴۷ ساله نشان داد که مساحت اراضی کشاورزی از ۵۸۱۵۸/۳۹ هکتار در سال ۱۹۵۵ به ۹۹۶۵۰/۰۶ هکتار در سال ۱۹۸۵ افزایش و سپس ۸۷۱۷۱/۶ هکتار در سال ۲۰۰۲ میلادی کاهش یافته است. اراضی شهری نیز از ۲۰۸۰/۲ هکتار در سال ۱۹۵۵ به ۵۵۱۹/۸ هکتار در سال ۱۹۸۵ و با جهشی قابل توجه به ۱۳۱۹۹/۹ افزایش یافته است. همچنین اراضی روستایی از ۱۳۴۹/۸ هکتار در سال ۱۹۵۵ به ۲۶۵۶/۹ هکتار در سال ۱۹۸۵ و ۳۶۰۲/۸ هکتار در سال ۲۰۰۲ میلادی افزایش یافته است. همچنین، کاهش اراضی مرتعی، بیشه زارهای جنگلی و دریاچه ها (سطوح آبدار نمکی) و افزایش اراضی شور، درنیمه شرقی استان نسبت به نیمه غربی آن در طی سال های ۱۹۸۵ تا ۲۰۰۲ میلادی،تغییرات بیشتری داشته است.