سال انتشار: ۱۳۸۸

محل انتشار: نخستین همایش بین المللی تحولات جدید ایران و جهان

تعداد صفحات: ۱۲

نویسنده(ها):

محمدعلی قاسمی – استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد بناب
علی کیانی – مدرس علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بناب

چکیده:

اعلام عقب نشینی ارتش آمریکا از عراق، در خصوص آینده این کشور در فقدان قدرت فائقه ابهامات متعددی بروز کرده است، اگر به فاکتورهای داخلی (گروههای مذهبی شیعه و سنی و گروههای قومی عرب،کرد و …) که گاه منافع و اهداف متعارضی دارند، توجه شود و اگر در نظر آوریم که کشورهای همجوار (ترکیه، ایران، سوریه و عربستان سعودی ) از جهات مختلفی در مسایل عراق اسشتراک و افتراق نظر و منافع متداخل و متعارض دارند، دینامیکهای موثر بر شکل گیری و تکوین عراق آینده کم و بیش نمودار می شود. اما بی شک دو فاکتور آمریکا ( که دارای اهداف مشخصی در عراق و برنامه های فعلا مبهمی در خاورمیانه است) و نیروهای رادیکال ضدآمریکا (القاعده و گروههای محلی مقاومت در عراق) در آینده عراق و سرنوشت این کشور کاملا دخیل خواهند بود. با آرایش نیروها و دینامیکهای فوق می توان سه سناریو ( یا سه دسته سناریو) را برای آینده ی عراق در نظر گرفت که هرکدام علایم و عوامل موید و مخالف خود را دارند: ۱- سناریوی دموکراسی: که خود می تواند به دو شکل متجلی شود یک دموکراسی با ثبات و استوار که علی رغم تمایل برخی از فاکتور مذکور در بالا نسبت به آن، به دلیل وجود فاکتورهایبی ثبات ساز( مثلا مساله ی کرکوک، مخالفت رژیمهای اتوکراتیک منطقه نظیر عربستان …) شانس وقوع آن بالا نیست . سناریوی دموکراسی متزلزل هم سناریوی دومی است که بدلیل اهداف مغایر فاکتورهای دخیل و بازیگران موجود محتمل تر از بقیه می نماید. ۲- سناریوی تجزیه عراق: که ممکن است به صورت دو ناحیه یی (کردستان و نواحی عرب نشین) و یا سه ناحیه یی ( کردستان، منطقه اهل سنت و ناحیه شیعه نشین) اتفاق بیافتد، بدلیل آنکه به استثنای گروههای کرد، مدافع و طرفدار دیگری ندارد (مگر آنکه آمریکا تغییری اساسی در برنامه خود بدهد) کمتر از همه سناریوها محتمل است. ۳- سناریوی جنگ داخلی: احتمال وقوع آن بدلیل اختلافات بر سر کرکروک و یا دخالت قدرتهای منطقه ای منتفی نیست، اما احتمالی چندان قوی و جدی محسوب نمی شود. در این مقاله تلاش می شود پس از تحلیل وجوه گوناگون و عوامل و فاکتورها و بازیگران دخیل در صحنه ی عراق، سناریوهای موجود در خصوص آینده ی این کشور و تاثیرات هریک از آنها طرح و تحلیل شوند.