سال انتشار: ۱۳۸۵

محل انتشار: همایش منابع طبیعی و توسعه پایدار در عرصه های جنوبی دریای خزر

تعداد صفحات: ۱۴

نویسنده(ها):

عباس مفیدی – عضو هیأت علمی گروه جغرافیای موسسه آموزش عالی طبرستان
اذر زرین – عضو هیأت علمی گروه جغرافیای موسسه آموزش عالی طبرستان
غلامرضا جانبازقبادی – عضو هیأت علمی گروه جغرافیای دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور

چکیده:

به منظور تعیین الگوهای سینوپتیکی بارش های شدید و سیل زا در سواحل جنوبی دریای خزر، با استفاده ازآمار ۸ ایستگاه سینوپتیک، الگوی بارش ماهانه، فصلی و روزانه منطقه خزری مورد بررسی قرار گرفت. با توجه به آستانه ۵% از مقدار متوسط بارش سالانه(برابر با ۵۸/۵۰ میلیمتر) روزهای دارای بارش شدید و سیل زا برای تمامی فصول سال برای یک دوره ۱۰ ساله ۲۰۰۳-۱۹۹۴ تعیین گردید. در ادامه با توجه به تمرکز بیش از ۸۱ درصد از روزهای بارش شدید در فصل پاییز، آستانه ۱۰ % از مقدار بارش فصلی ۵۲/۸۷ میلیمتر) جهتتعیین روزهای بارش شدید در فصل پاییز مورد محاسبه قرار گرفت و در نهایت ۲۸ روز بارش شدید و سیل زا در دوره ۱۰ ساله تعیین شد. جهت تعیین الگوی سینوپتیکی بارش های شدید و سیل زا، داده های مربوط به فشار تراز ۱۰۰۰ و ۵۰۰ هکتوپاسکال، نم ویژه تراز ۸۵۰ هکتوپاسکال، سرعت قائم(اُمگا) تراز ۱۰۰۰ هکتوپاسکال تابش طول موج بلند خروجیOLR)و مؤلفه باد مداریU)و نصف النهاریV)تراز ۸۵۰ هکتوپاسکال به صورت ۶ ساعته از دو روز قبل از بارش تهیه و نقشه های مربوط به داده های فوق همراه با نقشه های تاوایی،خطوط جریان و نقشه های برداری باد بصورت ترکیبی با استفاده از سیستم تحلیل و نمایش داده های شبکهبندیGrADS)ترسیم گردید.یافته ها نشان می دهند که بارش های شدید و سیل زای سواحل جنوبی دریای خزر در ۳ الگوی سینوپتیکی اصلی شامل الگوی پرفشار، کم فشار و زوجی جای می گیرند. از ۲۸ روز بارش شدید، ۱۶ روز آن۵۷/۱۴% نتیجه استقرار الگوی گردش واچرخندی و تاوایی منفی ناشی از نفوذ زبانه پرفشار در سواحل جنوبی دریای خزر و در مقابل تنها ۶ روز آن دارای الگوی گردش چرخندی ۲۱/۴۳% است. الگوی زوجی که شامل استقرار مرکز پرفشاری در غرب-شمالغرب دریای خزر و مرکز کم فشاری در شرق آن است، ۶ روز بارش شدید ۲۱/۴۳% را شامل می شود. در این الگو نیمه جنوبی دریای خزر عمدتاً تحت تأثیر گردش واچرخندی دارای تاوایی منفی بوده اما بارش حاصله ناشی از همگرایی جریانات چرخندی و واچرخندی بر روی دریایخزر است. پیدایش یک جریان شمالی-جنوبی بر روی کل منطقه خزری با افزایش شیب فشار مداری درمنطقه موجب تقویت جریانات شمالی-جنوبی و انتقال گسترده رطوبت به سواحل جنوبی دریای خزر می شود.