سال انتشار: ۱۳۸۳

محل انتشار: همایش ملی قنات

تعداد صفحات: ۲

نویسنده(ها):

سید مصطفی صالحی –
محمدرضا عطائی –
علی اصغر سمساریزدی –

چکیده:

کیفیت آب قنوات طبیعتا متاثر از شریط اکوسیستم بستر می باشد شرایط منفی حاکم بر بستر بیشتر از دو دیدگاه مد نظر قرار می گیرد که یکی از منظر آلودگی شیمیایی و دیگری آلودگی میکروبی است در این گزارش بیشتر تاثیر جنس زمین شناسی بستر در مسیر قنوات بر کیفیت و کمیت آب آن موثر است . این مقاله این تاثیر را علی الخصوص در دشت بافق مورد مطالعه قرار می دهد از بعد استقرار بخش های مختلف قنات بالطبع در بخش ترون بر بستر نامناسب زمین شناسی استقرار یابد که ندرتا چنین حالتی انتخاب می شود. قطعا کیفیت آب نیز نامناسب خواهد بود و راهکار مناسب برای بهبود بخشی از آن معمولا ارائه نمی گردد ولی چنانچه در بخش خشکون قنات این اتفاق بیفتد در این صورت بستر نامناسب کیفیت آب مناسبتر پیشکار و یا مادرچاه را تقلیل می دهد . یکی از مثالهای بارز که علی الخصوص در استان یزد قابل مشاهده می باشد حضور تپه ها و تشکیلات نئوژن می باشد که بعضا بستر بعضی از قنوات را شامل می شود تشکیلات نئوژن عمدتا شامل شن، ماسه، قلوه سنگ اجزا ریز، سلیت و رس و حضو ر چشمگیر گچ و نمک و املاح تبخیری می باشد که طبیعتا جریان آب در مسافت بیش از ۶-۵ کیلومتر فرصت کافی برای انحلال املاح و کاهش کیفیت آب را دارد. البته بالا بودن میزان تخلخل آبرفت های بستر نیز بی تاثیر در تقلیل کمیت آب نیست گرچه معمولا املاح موجود به ویژه کربناتها در صورت سرد شدن رسوبات پیوسته ای را در کف تشکیل می دهند که نفوذپذیری را بسیار تقلیل می دهد. با توجه به مطالب مذکور دو رشته از قنوات موجود در بافق بدین منظور انتخاب و نتایج زیر حاصل گردید. نام قنات تاریخ شماره قنات EC ا U.T.M طول (Km) پیشکار قنات عنایت آباد X19-1 ا ۱۱۰۰۰ ۳۵۴۲۰۰ ۱۲٫۵ مظهر قنات عنایت آباد – ۱۳۲۹۴ ۳۴۸۴۶۰۰ پیشکار قنات فاضلیه ۱۳۷۱ W21-6 ا ۶۳۴۸,۰۸ ۳۶۰۲۰۰ ۱۴٫۲۵ – ۳۴۸۵۲۰۰ مظهر قنات فاضلیه ۱۳۸۱ ۵۸۱۰ ۶۵۱۱٫۱۳ در این رشته قنات کیفیت آب در مظهر نسبت به مادرچاه حدود ۲۰% تقلیل یافته یعنی در مادرچاه EC»۱۱۰۰۰mμ/sec و در مظهر EC»۱۳۳۰۰mμ/sec بوده است اشاره به تشکیلات زمین شناسی گچی و نمکی کشور که هر کدام از انها می تواند تاثیر منفی بر جریانات آبی جاری در دل انها داشته باشد بخش دیگر مقاله است که مختصرا تشریح گردیده است. برخی از واکنش های شیمیایی و تبادل یونی املاح در آب نیز توضیح داده شده و پس از آن مجموعه نوشتار مورد تجزیه و تحلیل و نیجه گیری واقع شده است. مهمترین نتیجه این گزارش پیشنهادات اجرایی نویسنده برای تمامی قنوات کشور بوده است که از ارگان های ذیربط تقاضای کنرل کیفی و کمی آب در تمامی طول قنات علی الخصوص مادرچاه و مظهر و سپس تعریف آستانه های تقدم و تاخر برای انتخاب قنوات برای اجرای ایزولاسیون – لوله گذاری و .. بوده است که طبیعتا نیاز به مطالعه مفصلتر خواهد داشت ضمنا یک مورد دتایل پیشنهادی اجرایی ضمیمه مقاله می باشد . ناگفته نماند این حالت در مورد چشمه های مناطق حاوی آب معدنی به دلیل رسوب کربنات همزمان با کاهش دما ممکن است معکوس باشد. راه حل های پیشنهادی بسته به دبی قنات لوله گذاری می باشد مطالعه دقیق و تطبیقی زمین شناسی بستر و امتداد قنات و کنترل کیفی و کمی سیستماتیک حداقل در محل هر چاه میله مورد توصیه است. در بررسی دو رشته قنات فوق در می یابیم که در مورد قنات عنایت آباد حدود ۲۰% تقلیل کیفیت از مادر چاه تا مظهر مشاهده می شود ولی در مورد قنات فاضلیه ۲/۵ درصد اختلاف کیفی مشهود است. همین تحقیق در مورد کنترل کمیت نیز پیشنهاد می گردد لذا ایزولاسیون یا لوله گذاری کف در بخش خشکون قنات عنایت آباد توصیه می گردد. بدیهی است این اختلاف کیفیت در مادرچاه و مظهر در برخی موارد ممکن است تا چندین برابر افزایش مشهود داشته باشد که از آن جمله می توان قنات دشت خون بافق را مثال زد در حال حاضر دارای آبدهی بسیار اندکی است.