سال انتشار: ۱۳۷۹

محل انتشار: اولین کنفرانس ملی بررسی راهکارهای مقابله با کم آبی و خشکسالی

تعداد صفحات: ۸

نویسنده(ها):

کرامت میجانی – کارشناس ارشد منابع طبیعی و عضو گروه مطالعات مدیریت آبخیزداری جهاد ساز
مصطفی کریمیان اقبال – استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی اصفهان

چکیده:

مخروط افکنه ها که عمدتا در محل خروجی سیلاب از حوزه های آبخیز و رود به دشت ها تشکیل شده اند، در بخش وسیعی از مناطق خشک کشور بخصوص در استان کرمان دیده می شوند. این لندفرم ها در پایین دست حوزه های سیل خیز و بالا دست دشتهایی قرار دارند که عمدتا با مسئله سیل گیری و یا افت آبهای زیر زمین مواجه می باشند و از طرفی تعداد زیادی از رشته قنوات بر روی آنها قرار دارند. از آنجا که در ایران در مورد مخروط افکنه ها تحقیقات منتشر شده ای صورت نگرفته است، لذا شناسایی خصوصیات آنها بهمنظور کنترل سیل و تغذیه سفره آب زیر زمینی ضرورت دارد. در این تحقیق بیش از ۳۳۰ مخروط افکنه با مساحتی بالغ بر ۶۰۰ هزار هکتار در استان کرمان شناسایی و بخشی از خصوصیات اولیه این لندفرم ها و روباط آنها با خصوصیات فیزیکی حوزه های آبخیز بالا دست بررسی دش. همچنین خصوصیات خاک، پوشش گیاهی و تغییرات نفوذپذیری در طول چند مخروط افکنه ها تحت تاثیر خصوصیات فیزیکی حوزه آبخیز بالا دست قرار گرفته است. از طرفی از راس تا قاعده مخروط افکنه نفوذپذیری کاهش یافته و تغییرات درصداجزاء خاک، زیاد، نامنظم و غیر قابل پیش بینی می باشد.
مخروط افکنه های استان کرمان از نظر فعالیت سیلاب بر سطح آنها، به دو گروه مخروط افکنه های فعال وغیر فعال و بر اساس شیب متوسط طولی به سه گروه اصلی تقسیم بندی شدند. ۱- مخروط افکنه های با شیب کم که شیب آنها کمتر از ۳ درصد است. ۲- مخروط افکنه های با شیب متوسط که شیب آنها ۳ تا ۶ درصد میباشد. ۳- مخروط افکنه های با شیب زیاد که شیب آنها بیش از ۶ درصد است.
از طرفی مخروط افکنه های مذکور از نظر مساحت به ۴ گروه طبقه بندی گردید. ۱- مخروط افکنه های کوچک که وسعت آنها کمتر از ۱۰۰ هکتار است. ۲- مخروط افکنه های متوسط که مساحت آنها ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ هکتار می باشد. ۳- مخروط افکنه های بزرگ که مساحت آنها ۱۰۰۱ تا ۱۰۰۰۰ هکتار است.۴- مخروط افکنه های خیلی بزرگ که مساحت آنها بزرگتر از ۱۰۰۰۰ هکتار میباشد.
نتایج کلی نشان میدهد که این سطوح وسیع که از نفوذپذیری خوبی برخوردارند، برای اجرای عملیات آبخیزداری از نوع پخش سیلاب مناسب بوده که با استفاده از آن می توان جهت جبرات افت سفره و یا ذخیره برای خشکسالی ها بخشی از سیلاب بالادست را مهار و نفوذ داد.