سال انتشار: ۱۳۸۲

محل انتشار: سومین همایش آبخوانداری

تعداد صفحات: ۱۰

نویسنده(ها):

پرویز عبدی – عضو هیات علمی مرکز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام استان زنجان
محمدرضا حسنلو – دانشجوی کارشناس ارشد آبخیزداری دانشگاه تربیت مدرس

چکیده:

کشور ایران بنا به موقعیت جغرافیایی خشک و نیمه خشک جهان به شمار می رود. در بسیاری ازمناطق کشور که جزء مناطق خشک محسوب می شود، تامین آب مورد نیاز همواره از مشکلات اساسی آن بوده است. در حالیکه نیمی از سطح کشور، پوشیده از نهشته های کواترنری می باشد که در بین اینها نهشته های آبرفتی وجود دارد که از استعداد ذخیره سیلاب برخوردار هستند. استان زنجان در شمال غربی ایران قرار داشته و دارای اقلیم خشک و نیمه خشک می باشد. متوسط بارندگی استان ۳۶۰ میلیمتر در سال است. نهشته های کواترنری استان زنجان باگستردگی بیش از ۸۹۴۱ کیلومتر مربع با مشخصه های متنوع، قابلیتهای برای اهداف مختلف مورد نیاز زندگی بشری را دانرد، شناسایی این قابلیتها در استفاده بهینه از آنها کمک موثری خواهد نمود. لذا در این تحقیق به بررسی مشخصه های زمین شناختی نهشته های کواترنر پرداخته می شوده و با استفاده از نتایج حاصل از این بررسیها اقدام به مکان یابی مقدماتی محلهای مناسب برای اجرا و توسه طرح های آبخوانداری میگردد. برای اینمنظور ضمن مطالعه منابع علمی و کاربردی موجود دراین زمینه، اقدام به جمع آوری داده هایی همانند نقشه های مختلف و موردنیاز از منطقه (زمین شناسی و توپوگرافی) ، نتایچ و اطلاعات مطالعات قبلی انجام شده وسایر آمار و اطلاعاتموجود جمع آوری گردید. در مرحله تبعد به صورت گزینشی اقدام به پیمایش و مطالعه صحرایی شد. در ادامه با استفاده از این داده ها و تصاویر ماهواره ای نقشه پراکنش آبرفتهای کواترنری در سطح استان و محیط سیستم (GIS) تهیه گردید. سپس با توجه به امکانات و اطلاعات موجود، مانند چاههای اکتشاف، پیزومتری و بهره برداری از منابع آب زیر زمینی و همچنین بعضا وجود لاگهای ژئوالکتریک و مطالعات تفضیلی صورت گرفته، از طریق مطالعه مشخصه های زمین شناسی مورد اشاره، نقشه آبخوانهای آبرفتی موجود ترسیم و خصوصیات فیزیکی وهیدرودینامیکی آنها مورد ارزیابی قرار گرفت. بر اساس نتایج بدست آمده از این روش از مساحت ۲۲۱۶۴ کیلومتر مربع سطح استان، حدود ۸۹۴۱ کیلومتر مربع مربوط به آبرفتهای کواترنری است که حدود ۴۰ درصد کل سطح را شامل می شود. این مناطق عمدتا به صورت دشت بوده و شامل پنج دشت، زنجان، سجاس، طارم، ماهنشان- انگوران و گل تپه – زرین آباد می باشد. کل مساحت آبخوانهای موجود در این مناطق در حدود ۳۳۵۰ کیلومتر مربع است که در حدود ۳۷ درصد کل مساحت آبرفتهای کواترنری را شامل شده و حجم ذخیره کل آن با توجه به ضریب ذخیره در هر منطقه ۸۶۹۰ میلیون متر مکعب (MCM) است که از این حجم در حدود ۳۵۶۸ MCM (41 درصد کل حجم آبخوانها) دارای استعداد و پتانسیل ذخیره سازی آب، از طریق اجرا و توسعه طرح های آبخوانداری را دارا می باشد. از طرف دیگر بر اساس بیلان آبی سالانه استان، بطور متوسط سالانه ۱۴۱۰ MCM ، از روانابهای استان بدون استفاده از دسترس خارج می شود، در حالیکه کمبود آب و خشکسالی ، همواره از مشکلات اصلی و اساسی منطقه بوده است. از این رو با توجه به وجود این پتانسیلها در سطح استان باید با انجام مطلعات مورد نیاز در محلهای مناسب، رعایت حقابه ها، اقدام به طراحی، اجرا و توسعه پروژه های آبخوانداری در سطح استان نمود تا ای این طریق بتوان چاره ای برای بر زخم کهنه کم آبی و خشکسالی منطقه اندیشید.