سال انتشار: ۱۳۷۹

محل انتشار: اولین کنفرانس ملی بررسی راهکارهای مقابله با کم آبی و خشکسالی

تعداد صفحات: ۱۱

نویسنده(ها):

پرویز عبدی – کارشناس مرکز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام استان زنجان
عبدالحسین امینی – عضو هیئت علمی دانشگاه تهران ، دانشکده علوم – گروه زمین
رسول اخروی – عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، دانشکده علوم – گروه زمین شناسی

چکیده:

بر اساس بررسی های انجام شدده بوسیله کارشناسان سازمان ملل ایران قبل از سال ۲۰۲۵ در زمره کشورهای مواجه با کمبود آب قلمداد می شود. لذا با توجه به این موضوع و همچنین وقوع خشکسالها در کشور لزوم برنامه ر یزی و ارائه راهکارهای مناسب برای مقابله با این مشکل را دو چندان می نماید. منطقه مورد مطالعه در شمالغربی ایران و در محدوده َ۲۰ و ۳۶ درجه سانتی گراد تا َ۵۵ . ۳۶ درجه سانتی گراد عرض شمالی و َ۱۰ و ۴۸ درجه سانتی گراد تا َ۵۵ تا ۴۸ درجه سانتی گراد طول شرقی واقع شده و دارای اقلیم خشک و نیمه خشک است. با توجه به اهمیت آب در منطقه ومشکلاتی که بدلیل وقوع خشکسالی در منطقه بوجود آمده، این مطالعه و تحقیق جهت ارائه یک راهکار مناسب برای تعدیل اثرات نامطلوب خشکسالی و مقابله با آن در منطقه مورد مطالعه به اجرا در امد. بدین منظور در این مطالعه ابتدا با توجه به شرایط اقلیمی منطقه و پراکندگی منابع آب سطحی شامل، رودخانه های فصلی، دائمی و خشکرودها وضعیت منابع آب سطحی و هیدرولوژی آن بررسی و معادله بیلان برای آن حل گردید. در مرحله بعد با توجه به شرایط اقلیمی منطقه، منابع آب سطحی در یک محدوده زمانی خاصی از سال قابل دسترسی است، لذا منابع آب زیر زمینی در این منطقه بمراتب اهمیت بیشتری دارد. از این رو وضعیت آبهای زیر زمینی منطقه با دقت بیشتری مورد بررسی قرار گرفتند و در این راستا اقدام به تعیین مشخصات، پارامترهای هیدرودینامیکی سفره های آب زیر زمینی، نوع سفره و گسترش آن ، وضعیت زمین شناسی و رسوب شناسی آن گردید. برای تجزیه و تحلیل داده ها در این مطالعه از سیستم اطلاعات جغراغیایی (GIS) برنامه (ILWIS 2.1) استفاده شده است. براساس تجزیه و تحلیلهای صورت گرفته مشخص گردید که بر اساس دوره آماری ۳۰ ساله بطور متوسط سالانه حدود ۲۳۸ میلیون متر مکعب رواناب سطحی در منطقه وجود دارد که بدون استفاده و حتی با بر جا گذاشتن ضررهای جانی و مالی از دسترس خارج می شود در صورتیکه با توجه بهخشکسالی بوجود آمده در منطقه سطح آبهای زیر زمینی بشدت دچار افت شده است. از طرف دیگر بررسیها نشان داد که سفره ای بوسعت حداقل ۵۰ کیلومتر از نوع آزاد با ضخامت متوسط ۱۰۳ متر و حجم ۱۷۱۲ میلیون متر مکعب است که از این حجم حدود ۶۵۰ میلیون متر مکعب خالی از آب است که می توان از طریق انجام پروژه های مختلف تغذیه مصنوعی آن را تقویتنموده و حجم سفره را توسعه داد. بر این اساس در ادامه با در نظر گرفتن شرایط مناسب برای انجام پروژه های تغذیه مصنوعی با استفاده از (GIS) برنامه (ILWIS 2.1) محلهای مناسب برای تغذیه مصنوعی در دشت مورد مطالعه مشخص گردید که می توان در این محلها با توجه به وجود شرایط مناسب اقدام به مهار آبهای سطحی وذخیره سازی آن در این مخازن زیر زمینی برای مواقع ضروری نمود. لذا به نظر میرسد با توجه به تجزیه و تحلیل های صورت گرفته و نتایج بدست آنده از این مطالعه توسط پروژه های تغذیهمصنوعی در محلهای مناسب و در کنار آن اعمال مدیریت شایسته در بهره بردار از منابع آب منطقه، راهکار مناسبی برای عبور از این بحران خشکسالی میباشد.