تحقیق علی یا پس از وقوع (تحقیق تحلیلی)

در مقایسه با پژوهشی تجربی که در آن اطلاعات و نتایج مورد نظر تحت شرایط کنترل شده به دست می آید، در روش تحقیق علی پژوهشگر به دنبال کشف و بررسی روابط بین عوامل وشرایط خاص یا نوعی رفتار که قبلا وجود داشته یا رخ داده است از طریق مطالعه نتایج حاصل از آنها می باشد. یعنی پژوهشگر در پی بررسی امکان وجود روابط علت و معلولی از طریق مشاهده و مطالعه نتایج موجود و زمینه قبلی آنها به امید یافتن علت وقوع پدیده یا عمل است.

نکات مثبت این نوع تحقیق (تحقیق علی)

انجام پژوهش علی در شرایط به صور زیر مناسب است: الف – وقتی که گزینش، کنترل و دستکاری عوامل لازم برای بررسی و مطالعه مستقیم روابط علت و معلولی مقدور نیست.

ب – وقتی که کنترل تمام متغیرهای شرکت کننده در شرایط مورد مطالعه و آزاد گذاشتن یکی از آنها به نظر مصنوعی و غیر طبیعی میرسد. یعنی وقتی که کنترل تمام متغیرها و آزاد گذاشتن یکی از آنها در صحنه مورد مطالعه مانعی برای ایجاد بروز تأثیرات متقابل طبیعی و واقعی به وجود می آورد.

ج – وقتی که کنترل تجربی و آزمایشگاه برای انجام هدف های تحقیق غیر عملی است.

۲- این نوع پژوهشی در مورد کیفیت پدیدهها یا وقایع، اطلاعات مفیدی را ارائه میدهد.

نارسایی های تحقیق علی یا پس از وقوع

۱- عدم توانایی کنترل متغیرهای مستقل

۲- پژوهشگر نمیتواند اطمینان کامل داشته باشد که عامل یا عوامل على واقعی که سبب وقوع عمل یا اثر مورد مطالعه شده است، جزء آن دسته از عواملند که در این پژوهش ویژه مورد بررسی قرار دارند.

۳- با توجه به اینکه فقط یک عامل، یک نتیجه را سبب نمی شود، بلکه ترکیبی از عوامل و همچنین تأثیرات متقابل بین این عوامل همه با هم تحت شرایطی معین نتیجه ای ویژه را سبب می شود، این مورد یک نارسایی محسوب میشود.

۴- ممکن است بعضی  پدیده ها در محیط ویژه ای نتيجه علل يا عوامل خاصی باشد، و در محیط دیگری همان پدیده ها در اثر عوامل دیگری که با عوامل محیطی قبلی تفاوت دارد، به وجود آیند.پس  تشخیص تأثیر عامل ویژهای در تحقیقات علٰی دشوار است.

۵- گر چه ممکن است دو یا چند عامل به هم مربوط باشند ولی الزاماً این بهم پیوستگی رابطه علت و معلولی را بین آن ها مشخص نمیکند.

مراحل مختلف تنظیم تحقیق علی

۱- تعیین موضوع پژوهش

۲- مطالعه و بررسی دقیق و عمیق نوشته ها و مقالات موجود در مورد موضوع تحقیق

۳- تعیین فرضیهها یا سؤالات

۴- مشخص کردن روش انجام تحقیق

۵- سنجش و ارزیابی روایی روش ها و وسایل جمع آوری اطلاعات

۶- توصیف، تجزیه و تحلیل و تعبیر و تفسیر یافته ها