سال انتشار: ۱۳۸۷

محل انتشار: دومین همایش ملی مدیریت شبکه های آبیاری و زهکشی

تعداد صفحات: ۹

نویسنده(ها):

جمال فیلی – کارشناس ارشد سازه های آبی سازمان آب و برق خوزستان
سیامک عباسپور – کارشناس سد و شبکه سازمان آب و برق خوزستان
حسین دعاوی – کارشناس ارشد سازه های هیدرولیکی سازمان آب و برق خوزستان

چکیده:

سد انحرافی دز منبع تأمین کننده آب مورد نیاز شبکه آبیاری و زهکشی دز در ۲۵ کیلومتری پایین دست سد مخزنی و ۶ کیلومتری سد تنظی می دز بر روی رودخانه دز در شهرستان دزفول ( ۱۵۰ کیلومتری شمال اهواز ) در استان خوزستان احداث شده است. بهره برداری از شبکه آبیاری و زهکشی دز با وسعتی بالغ بر ۱۲۵۰۰۰ هکتار از سال ۱۳۴۱ شروع شده است. تاسیسات آبگیری شبکه آبیاری دز بر سد انحرافی از نوع سرریز آزاد بتنی با طول ۳۹۴ متر و ارتفاع ۴ متر از بستر رودخانه می باشد . طراحی و احداث سرریز سد انحرافی دز جهت عبور سیلاب با دبی ۶۰۰۰ متر مکعب بر ثانیه (معادل حداکثر ظرفیت تخلیه سرریزهای سد های مخزنی و تنظیمی ) با آبگیری از طرفین انجام پذیرفته است . ظرفیت آبگیر کانال غربی در ساحل راست ( ۱۵۷ متر مکعب بر ثانیه ) و آبگیر کانال شرقی در ساحل چپ ( ۹۲ متر مکعب بر ثانیه ) مجموعاً حدود ۲۵۰ متر مکعب بر ثانیه می باشد . پس از گذشت حدود ۴۵ سال از زمان ساخت و بهره برداری از تأسیسات سد انحرافی دز مشکلاتی بروز نموده که علاج بخشی آن اجتناب ناپذیر گردیده است . طی سالیان متمادی بهره برداری، جزایر رسوبی در دریاچه بالادست سد انحرافی دز پدید آمده که بتدریج در سالهای اخیر بهم پیوستگی پیدا نموده و موجب تشدید رسوب گذاری در آبراهه ساحل چپ (جلو دهانه آبگیر کانال شرقی ) و عدم تأمین دبی مورد نیاز آبگیر شرقی گردیده است . بطوریکه علیرغم وجود این تاسیسات هر ساله انحراف جریان پایه رودخانه به سمت آبگیر شرقی از طریق احداث خاکریزهایی موقت انجام می پذیرد . با وقوع هرگونه سیل در رودخانه خاکریزهای مذکور تخریب و احداث مجدد آنها الزامی می گردد . در این مطالعه ابتدا به بررسی علل بروز رسوب گذاری و مشکلات آبگیری پرداخته و در نهایت روشها و گزینه های مختلف علاج بخشی سد انحرافی دز ارائه می گردد.