سال انتشار: ۱۳۸۴

محل انتشار: دومین کنفرانس سراسری آبخیزداری و مدیریت منابع آب و خاک

تعداد صفحات: ۹

نویسنده(ها):

علی اصغر تقوایی ابریشمی – عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان

چکیده:

مهمترین اثرات فضای سبز در شهرها، کارکردهای زیست محیطی آنهاست که شهرها را به عنوان محیط زیست جامعه انسانی معنادار کرده و با مقابله با اثرات سوء گسترش ضعف و کاربری نادرست تکنولوژی از یک سو و بالا بردن سطح زیبائی از سوی دیگر، سبب افزایش کیفیت زیستی شهرها شده است. با توجه با این که گسترش از یک سو ارتباط ارگانیک با تکنولوژی و از سوی دیگر با آلودگی دارد، برای تداوم آن باید کلیه عوامل لازم بکار گرفته شوند. مؤلفه های اثرات گسترش در شهرها، بطور گوناگون نظام زیستی شهرها را می توانند مختل کنند. فضای سبز مناسب در شهرها یکی از عوامل مؤثر در کاهش این اثرات بوده و بویژه در رابطه با گرد و غبار و آلودگی های شیمیائی هوا، فضای سبز شبه جنگلی ریه های تنفس شهرها به شمار می روند. مهمترین اثر فضای سبز در شهرها تعدیل دما، افزایش رطوبت نسبی، تلطیف هوا و جذب گرد و غبار است. سایر اثرات فضای سبز در شهرها نقش نسبی دارند ولی مجموعه اثرات فضای سبز حضور آنها در شهر اجتناب ناپذیر می کند، بطوری که بدون وجود آن ممکن نیست شهرها پایدار باقی بمانند. فضای سبز در شکل گیری هرگونه سیستم تفرجگاهی مؤثر بوده و عامل مؤثری در گذران فراغت مردم به شمار می رود. ایجاد سایه، چشم انداز، تلطیف هوا و هوای پاک جدا از زیبائی از جمله عواملی می باشند که در شکل گیری تفرجگاهها حضور فضای سبز را غیرقابل اجتناب می کنند. فضای سبز در شکل گونه درختی بعلت گسترش سطح برگی قابل توجه خود نسبت به سایر اشکال گیاهی می تواند از طریق تعرق سبب افزایش رطوبت نسبی، کاهش دما و تلطیف هوا شود. یک تک درخت به تنهائی به اندازه ده کولر هوا را مطبوع و خنک می کند. درختان دما را کاهش داده، هوا را به حرکت و جریان وا می دارند و از خشکی هوا جلوگیری می کنند. درختزاری ازگونه هاش به مساحت یک هکتار در شش ماه می تواند سه هزار تن آب را بصورت بخار در هوا پخش کند. عمل تعرق درختان با جذب کالری همراه است و بهمین جهت سبب کاهش دما می شود. بدین سان نواری از گیاهان به پهنای ۵۰ تا ۱۰۰ متر گرما را ۳ تا ۴ درجه نسبت به مرکز شهر کاهش می دهد و در عین حال ۵۰ % بر رطوبت هوا می افزاید. تفاوت دمایی که از این راه حاصل می شود موجب کاهش اندکی در فشار هوا می شود که خود ثمره صعود هوای گرم بر بالای مناطق ساختمانی و مسکونی شهر است. کاهش در فشار هوا، بادهایی با سرعت ۱۲ کیلومتر در ساعت را پدید می آورد و همین بارها کافی است تا هوای یک شهر بزرگ را در عرض یک ساعت کاملاً تجدید کرده، خنک و تلطیف کنند. این پدیده بسیار مهم است، زیرا معمولاً بالای نقاط مرکزی شهرهای خیلی گرم، قشری از هوای آلوده به شکل گنبد تشکیل می شود و جریان هوا خنکی که از مناطق سرسبز شهر برمی خیزد با این گنبد هوای آلوده به رویارویی می پردازد، افزون بر این جریان هوای خنک که تمایل به فرود آمدن دارد بر سر راه خود گرد و غبار معلق در هوا را نیز بسوی خاک می راند که مقدار این گرد و غبار در بعضی از شهرها بسیار نگران کننده است. بدین سان تنها یک هکتار جنگل می توانند همانند صافی و فیلتری بزرگ هر سال ۴ تن گرد و غبار را از هوا گرفته، پاک کند و رسوب دهد. یک چمن معمولی ۳ تا ۶ بار بیش از یک زمین برهنه گرد و غبار جذب می کند ولی یک درخت ۳۰ تا ۶۰ بار بیشتر همین کار را انجام می دهد. قدرت درختان در جذب و از بین بردن گرد و غبار متفاوت است و برحسب نوع گونه فرق می کند