سال انتشار: ۱۳۸۶

محل انتشار: نهمین سمینار سراسری آبیاری و کاهش تبخیر

تعداد صفحات: ۱۰

نویسنده(ها):

علیرضا حبیبی – کارشناس ارشد پژوهشی مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری
مجتی صانعی – عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری
صمد شادفر – عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری

چکیده:

روشهای زیادی برای برآورد متغیرهایی که تغییرات زمانی و مکانی دارند وجود دارد که تفاوت بین این روشها در محاسبه فاکتور وزنی است که به نقاط اطراف نقطه مورد نظر داده میشود. نحوهمحاسبه فاکتور وزنی در روشهای مختلف متفاوتمی باشد در این تحقیق بابررسی آمار داده در ایستگاه های مورد نظر ابتدا اطلاعات مربوط به تبخیر سالیانه ایستگاه های مختلف مجاور حوزه که شش استان را شامل می شود بدست امد تا بتوان بیان مناسبتری از فاصله بین ایستگاه های که مبنای روش های میانیابی در این تحقیق است، داشته باشد.بدین منظور از قابلیت نرم افزار سیستم اطلاعات جغرافیایی ILWIS استفاده گردید و مختصات ایستگاه ها به سیستم متریک Universal Transverse Mercator تبدیل شد در این سیستم مختصاتی طول و عرض جغرافیایی در حد متر مشخص می شود که به علت افزایش ارقام مختصاتنسبت به سیستم، درجه، می تواند در کاهش خطای ناشی از به کار بردن مختصات در مدلهای مورد استفاده موثر باشد و سپس داده های تبخیر سالیانه به تهیه یک نقشه نقطه ای (POINT MAP) از داده ایستگاه های مختلف می گردد و سپس با استفاده از قابلیت نرم افزار ARCGIS و بهره برداری از ماژول Geostatistical Analyst نسبت به درونیابی بر اساس روش های میانیابی Inverse Distance WeightingRadial Basis FunctionsKrigingCokriging میزان خطای و انحراف کمتررا نشان دهد مناسب تر است. ادامه در نقشه با استفادهم از روش Universal Kriging و مدل j-Bessel با عمل اعتبارسنجی حذفی CrossValidation V 10 ایستگاه مقدار دقت مدل مربع میانگین ریشه Root-Mean-Square کمتری معادل ۳۴۹/۲ میلیمتر و Average Standard Error 329.5میلیمتر و Root-Mean-Square Standardizedمیزان ۱/۰۹ را نشان میدهد معادله آن y= -0.763/x´+۱۵۳۲٫۷۳۳ می باشد. ومیزان خطاهای Root Mean-Squareدر روش های دیگر ۴۳۹٫۸, ۴۳۰٫۵ , ۴۴۱٫۵ مییمتر می باشد و هرچقدر مقدار آن کم باشد نشان دهنده دقت بیشتر مدل خواهد بود در حوزه فشندپس از اینکه همتبخیر برای تمامی مناطق با استفاده از روش های درونیابی تهیه گردید مرز حوزه فشند را بر روی نقشه کلی تبخیر منطقه انداخته Overlay و با دستور clip اطلاعات تبخیر حوزه استخراج شده است و سپس اقدام به طبقه بندی تبخیر گردید.
تغییرات تبخیر در سطح حوضه جزئی می باشد به طوری که میزان تبخیر بین ۱۹۰۰ تا ۲۴۰۰ میلیمتر در نوسان است عموما تبخیر در سطح حوزه نسبتابالا می باشد و می توانچنین نتیجه گرفت که بیشترین میزان تبخیر در حوضه بین ۲۱۰۰-۲۳۰۰ میلیمتر می باشد. اما از نظرمساحت می توان گفت که بیشترین مساحت محصور بین خطوط هم تبخیر حوضه دارای میزان تبخیر بین ۲۲۰۰ تا ۲۳۰۰ میلیمتر در سال و مساحتی که محصور بین خطوط همتبخیر، برابر است با ۵۱٫۱۷۱ کیلومتر مربع (۲۸/۹۷ درصد) می باشد وکمترین مساحت محصور بین خطوط همتبخیر حوزه از نظر مقدار تبخیر، دارای تبخیری بین ۲۰۰۰ تا ۲۱۰۰ میلیمتر که مساحتی برابر ۲۸٫۹۷ کیلومتر مربع (۱۶٫۲۳ درصد) را شامل می گردد.
اساس رژیم تبخیر از سطح طشت تبخیر در ایستگاهدروان مطابق میانگین سالانه تبخیر ۱۸۴۴ میلیمتر در سال است که بین حداقل ۱۳۱۳ میلیمتر در سال ۱۳۶۴-۶۵ و حداکثر ۱۹۱۹ میلیمتر در سال ۱۳۵۱-۵۲ قرار گرفته است. جمع متوسط ماهانه ایستگاه بین حداقل صفر در ماههای دی و بهمن و ۳۴۳/۷ میلیمتر در تیرماه متغیر بوده که به ترتیب ۰% و ۱۸/۷% تبخیر سالانه را شامل می شود.