سال انتشار: ۱۳۸۵

محل انتشار: دومین کنفرانس بین المللی مدیریت جامع بحران در حوادث غیرمترقبه طبیعی

تعداد صفحات: ۱۰

نویسنده(ها):

ناصر عبادتی – عضو هئیت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر
رضا مقصودلو – مرکز تحقیقات منابع طبیعی استان گلستان
کامبیز علیپور – مرکز تحقیقات منابع طبیعی استان گلستان

چکیده:

خسارت ناشی از سیل با تراکم جمعیت، میزان سرمایه‌گذاری در امور زیربنایی و میزان توسعه کشاورزی و صنعتی مناطق کوهستانی ارتباط تنگاتنگی دارد و اصولاً بروز سیلاب نتیجه فرسایش و تخریب رسوب زیاد همراه با جریانهای تند و ناگهانی می‌باشد و در نتیجه پیشگیری از فرسایش خاک و کنترل رسوبات با اجرای اقدامات سازه‌ای در مسیر روخانه‌ها و دامنه‌ها یکی از اقدامات مؤثر می‌باشد نظر به اینکه اراضی منطقه مورد مطالعه دارای شیبی کمتر از ۳۰ درصد می‌باشد از طرح تراس‌بندی استفاده شده و سبب کاهش میزان رواناب، فرسایش و حجم سیلاب گردیده است. حوزه آبخیز چمانی یکی از زیر حوزه‌های منطقه مینودشت شرق استان گلستان محسوب شده حدود ۳۴۰۰ هکتار مساحت دارد و می‌توان آنرا از زیرحوزه‌های آبخیز چهل جای مینودشت برشمرد که جهت دستیابی به آن می‌توان بعد از عبور شهرستان مینودشت از طریق جاده آسفالته روستا‌ی دروک به منطقه رسید.
این حوزه، در طول جغرافیاییً۳۰,َ۲۸,ْ۵۵- ً۱۶,َ۳۳,ْ۵۵ شرقی و عرضهای جغرافیایی ً۳۴,َ۱,ْ۳۷- ً۳۹,َ۵,ْ۳۷ شمال واقع شده است. حداقل ارتفاع حوزه ۷۲۵ متر و حداکثر ارتفاع آن ۲۸۰۰ متر و شیب متوسط وزنی آبراهه اصلی ۶/۱۳ درصد و شیب متوسط حوزه ۷/۲۵ درصد است با توجه به بررسیهای انجام شده و فرسایش ویژه آن برابر ۱۲۵۷ مترمکعب در کیلومترمربع در سال است که شرایط نامناسبی را در این منطقه بوجود می‌آورد و وجود اراضی شیب دار زراعی و تشکیلات زمین‌شناسی ضعیف و نامقاوم سرعت تخریب را افزایش داده و جریانهای گلی همراه با مقادیر زیادی رسوب در برخی دره‌ها باعث تخریب و فرسایش شدید کناری در طول آبراهه اصلی شده است.
وجود رسوب بیش از حد پائین دست حوزه و وجود گل و لای در مواقع جریان کمنیز گویای این مطلب است. و با توجه به پیشینة وقوع سیلاب در سالهای قبل در منطقه جهت پیشگیری از آن طرح پایه‌ای در شرق استان گلستان انتخاب و اجرا گردید که این طرح شامل تراس‌بندی، نمادکاری و علوفه کاری در شیب دیواره‌های تراس ایجاد شده و منطق با فرهنگ بومی ساکنین منطقه می‌باشد. و نتایج نشان می‌دهد که تراس‌بندی بر روی دو عامل اثر گذاشته است ابتدا عملیات تراس‌بندی باعث کاهش شیب دامنه شده و بر میزان آبهای هرز آنها تاثیر داشته و میزان نفوذ بارش بیشتر شده است. ثانیاً زمان تمرکز آبهای هرز با توجه به کاهش شیب دامنه‌ها افزایش یافته و در نتیجه باعث کاهش دبی حداکثر سیلاب می‌گردد. از سوی دیگر یکی از عوامل تاثیرگذار و مهم در موفقیت اجرای این طرح نقش ترویج و آموزش اهالی بومی منطقه به منظور آگاهی از اثرات اقتصادی آن برای منطقه و ساکنین می‌باشد.