سال انتشار: ۱۳۸۴

محل انتشار: سومین همایش انجمن جمعیت شناسی ایران

تعداد صفحات: ۲۸

نویسنده(ها):

طه نوراللهی – مرکز آمار ایران مدیر کل دفتر آمارهای اجتماعی – اقتصادی خانوار
عذرا نائینی – مرکز آمار ایران کارشناس آمارهای جمعیتی و سرشماری ها

چکیده:

سرشماری عمومی نفوس و مسکن یکی از عمده ترین راههای شناخت کشور ها و ویژگی های جمعیت آنهاست. تعداد جمعیت از دیرباز مورد توجه انسان بوده است و در ادوار گوناگون به روشهای مختلف مورد سنجش قرار گرفته است سابقۀ سرشماری جمعیت در جهان به ۳۸۰۰ سال قبل از میلاد برمیگردد و ابتدا در سطحی بسیار محدود نیازهای اطلاعاتی بشر را تأمین می کرده است. مطالعۀ اسناد و مدارک تاریخی نشان میدهد، کشورهای مصر، چین و بابل به ترتیب حدود سالهای ۲۵۰۰، ۳۰۰۰ و ۳۸۰۰ قبل از میلاد به سرشماری نفوس اقدام نموده اند. در این سرشماری ها عموماًَ اطلاعاتی نظیر جنس شغل و مالکیت افراد جمع آوری شده است سرشماری قوم یهود هنگام مهاجرت از مصر، سرشماری های متعدد یونان و امپراطوری روم باستان و سرشماری هایی که در برخی از کشورها در قرون وسطی انجام شده و ویژگی های طبقات مختلف شامل طبقۀ اشراف و پیشوایان مذهبی را به دست می داده است ازجمله سابقۀ سرشماری های قابل ذکرند. اولین سرشماری جهان، به روش نوین در سال ۱۷۹۴ در کشور سوئد انجام شده است و بعد از آن به کشورهای دیگر نیز به شمارش افراد جامعۀ خود به روش مذکور پرداختند. امروزه لفظ سرشماری نفوس و مسکن معنای دقیق تری پیدا کرده است و " به مجموعه فعالیتها و خدماتی اطلاق می شود که شامل طراحی، برنامه ریزی، گردآوری و کدگذاری، طبقه بندی ، ارزشیابی ، اصلاح و تجزیه و تحلیل و نهایتاً چاپ و انتشار اطلاعات آماری از جمعیت و مسکن می باشد" و مطابق توصیه های سازمان ملل متحد در اکثر کشورهای جهان در فاصلۀ زمانی معمولاً ۱۰سال یکبار از قرن ۲۰ به بعد رایج شده است در راستای تغییر اهداف سرشماری ها ی نفوس و مسکن مراحل مختلف آن از برنامه ریزی و طراحی گرفته تا اطلاع رسانی و انتشار نتایج نیز متحول شده است. در امپراطوریایران باستان سرشماری های عمومی جمعیت برای دریافت مالیات سرانه و تعیین شمارۀ مردان قادر به جنگ انجام می شده است از ان تاریخ تاکنون در دوره های مختلف سرشماری های جمعیت با اهداف گوناگون انجام شده است که از سابقۀ آنه، داستانهای جالبی در اسناد تاریخی به جای مانده است این روایتها، برای فنی ترین گروههای علمی نیز جالب توجه خواهد بود اولین سرشماری به روش نوین در ایران در سال ۱۳۳۵ انجام شده است از آن تاریخ تاکنون ۴ سرشماری عمومی نفوس و مسکن دیگر در سال های ۱۳۴۵، ۱۳۵۵،۱۳۶۵ و ۱۳۷۵ و یک سرشماری جمعیت در سال ۱۳۷۰ به مرحله اجرا در آمده است سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ به لحاظ سیاست گذاری، برنامه ریزی و سایر مراحل طراحی، اموزش، اجرا و استخراج، نوآوریهایی به همراه داشته است که در جای خود بسیار اهمیت دارد.