سال انتشار: ۱۳۸۴

محل انتشار: نهمین همایش انجمن زمین شناسی ایران

تعداد صفحات: ۹

نویسنده(ها):

محمدولی ولی زاده – استاد دانشگاه تهران

چکیده:

از دیدگاه استاد بزرگ جامعه شناسی ایران، زنده یاد دکتر امیر حسین آریانپور علم شناخت واقعیت از طریق تجربه به اتکاء یک فلسفه با تأکید بر کمیتاست . انسان برخلاف سایر جانوان، در طی زندگی علمی، واقعیت را تغییر میدهد و با توجه به تغییر واقعیت آن را می شناسد، با شناسایی قوانین آن، راه غلبه بر آن را می یابد و از جبرقهای طبیعی می رهد . پس کار انسانی که مایه شناخت است ، وسیله کسب حریت است .
علم به تناسب گونه گونی نمودهای هستی، به دست ه هایی تقسیم شده اند . اگر علم ریاضی را زمینه و بنیاد علوم دیگر بشماریم، طبقه بندی علوم چنین خواهد شد :
الف : علوم فیزیکی، یا علوم ماده بی جان که عبارتند از علوم فیزیک، شیمی، زمین شناسی واخترشناسی که در پی شناخت قوانین حرکات گوناگون ماده بی جان می باشند؛
ب : علوم زیستی، یا علوم ماده جان دار که شامل زیست شناسی، فیزیولوژی، گیاه شناسی و جانورشناسی است جویای قوانین حرکات متنوع ماده جان دار هستند؛
ج : علوم اجتماعی یا علوم انسانی، که در برگیرنده علم تاریخ، علوم اقتصاد، وان شناسی و جامعه شناسی است و قوانین حرکات بخشی از ماده جان دار را که " انسان " نام دارد و همواره به صورت اجتماعی زیست می کند، می جوید .
این هر سه دسته به دلیل اینکه به جلوه های واقعیتی یگانه نظرند، با یکدیگر ارتباط دارند، و از آن جا که " علم " هستند یا " متدولوژی " کما بیش یکسانی هستی را می کاوند . واژه متدولوژی که مفهوم معنوی آن روش شناسی است، به دو معنی به کار میرود : اول بررسی های روشهای تحقیقی علمی ؛ دوم – مجموع روشهای هر علم . متدولوژی در معنی نخست وسیله ای است که محقق را از گمراهی و کج اندیشی باز می دارد و او را در رسیدن به حقیقت یاری می کند . از این رو، متدولوژی شاخه ای از منطق، یعنی فن درست اندیشیدن محسوب می شود . متدولوژی درمعنی دوم شامل تعدادی روش است . مجموع وسایل و طرقی که رسیدن به مقصدی را میسر می سازد " روش " نام می گیرد . در اینصورت " روش علمی " مجموع وسایل و طرقی است که محقق را به علم، یعنی قوا نین واقعیت رهبری می کند . روشهای علمی، مانند علوم متعددند و هر روشی تا اندازه ای به کشف قوانین علمی مدد میدهد . محقق در هر موردی مناسب ترین روش را بر می گزیند . روشهای علمی متضمن اعمال یا مراحی هستند، و بر روی هم می توان مراحلی را که محقق از آغاز کار تا کشف واقعیت می پیماید به صورت زیر خلاصه نمود : (۱ تجربه مقدماتی، (۲ طرح فرضیه یا هیپوتز، (۳ تجربه وسیع برای وارسی قضیه، (۴ کشف قانون، و (۵ تنظیم نظریه یا تئوری