ابزار قلب و شيوه ادراکي آن براي خودآگاهي روحي و رسيدن به مرتبه علم حضوري و رضايت و کرامت ،  در اغلب غريب به اتفاق مکاتب عرفاني از طريق توقف حواس پنج گانه و حتي خواطر عقل جزئي و معيشتي و با تمرکز قلبي حاصل مي شود.

فضاي مناسب براي اين ابزار و شيوه ادراکي انسان،  سکون و تمرکز کامل فضا و هندسه و عدم تنوع و تکثر اجزاء و عناصر معماري در آن است ،  به نحوي که انسان بتواند فارغ از عناصر محيطي و محرک حواس پنج گانه ،  به روح الهي خود توجّه نموده و در مرتبه و مقام علم حضوري قرار گيرد.

در مجموع فضاي مناسب سير در انفس و ادراکات عرفاني ،  با خالي بودن فضا و هندسه ها از انگيزه هاي ادراکات حسي و عقل جزئي و از طريق سکون و تمرکز ارادي و قلبي انسان و بازگشت به خويشتن خويش تحقق مي يابد.

همانطور که اشاره شد،  اين سه نوع ابزار و شيوه هاي ادراکي در طول يکديگر بستر سير انسان از ظاهر به باطن از کثرت به وحدت،  از صورت به معنا،  از عالم ماده به عالم روح و به تعبيري توفيق توبه انسان در عروج از عالم حواس،  به عالم عقل کل و روح الهي و محضر انسان کامل را فراهم مي نمايند. و در يک مقايسه کلي مي توان دو نوع ايده هاي فضايي – هندسي را در طرّاحي معماري از هم تشخيص داد. هندسه هاي مناسب و انساني مطابق نياز مخاطبين و هندسه هاي خودبنياد و غير انساني ( نمودار شماره ٢٤)

قديمي ترين نيايشگاه جهان در آيات و احاديث اسلامي ،  خانه کعبه و مجموعه بيت الله الحرام معرفي مي شود. خداوند در قرآن مي فرمايد٢٤: « همانا نخستين خانه اي که براي مردم ساخته شده در مکه است ،  فرخنده و مايه هدايت جهانيان است ،  در آن نشانه هاي تابناک است ،  مقام ابراهيم و کسي که به آن درآيد،  ايمن خواهد بود. و در آيه ديگري مي فرمايد٢٥: «خداوند،  کعبه آن خانه محترم را موجب قيام مردم گردانيده است ».