سال انتشار: ۱۳۷۸

محل انتشار: چهاردهمین کنفرانس بین المللی برق

تعداد صفحات: ۹

نویسنده(ها):

فرهاد کیانفر – مرکز تحقیقات نیرو
نسرین محدث – شرکت توانیر

چکیده:

فرآورده های نفتی، گاز طبیعی و برق مهمترین حاملها انرژی هستند که در بازار مورد معامله بوده و در فرآیندهای تولیدی و خدماتی بطور وسیع به مصرف می رسند و به طور قطع در یک دهه آینده نیز " سبد " انرژی مورد استفاده کشور را تشکیل خواهند داد . تولید و عرضه همه انواع انرژی نهایی مزبور، تحت مالکیت و مدیریت دولتی صورت می گیرد . در چند دهه گذشته، قیمتهای حاملهای انرژی بطور انحصاری توسط دولت تعیین و بنا به ملاحظات اجتماعی تقریباً در یک سطح ثابت نگه داشته شده است . بهای حاملهای انرژی با تغییرات اندکی همراه بوده است و در سالهای ۶۳ – ۱۳۴۷ قیمت برق در یک سطح ثابت قرار داشته و در هنگام پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ با کاهش چشمگیری همراه بوده است . در نیمه دوم دهه ) ۶۰ ه – ش ) بهای انرژی الکتریکی رشد سریعی داشته اما، در سالهای ۷۰ – ۱۳۶۸ از نرخ رشد آن کاسته شده است . قیمت گاز طبیعی در دهه گذشته بدون تغییر و برابر مقدار آن در سال ۱۳۶۱ باقی مانده است . تغییرات قیمت فرآورده های نفتی در رابطه با سوختهای مختلف روندهای متفاوتی را نشان می دهد . قیمت نفت سفید برای مدت طولانی ۶۲) – (۱۳۴۲ در حد ۲/۵ ریال برای یک لیتر ثابت بوده و در چند سال گذشته افزایش سریعی را داشته است . نفت سفید از مهمترین سوختهای مورد استفاده در بخش خانگی، به ویژه در مناطق روستایی است و به طور گسترده توسط خانه وارهای کم درآمد به مصرف می رسد . در سالهای جنگ تحمیلی، به دلیل کمبود سوخت، نفت سفید به طریق جیره بندی عرضه می شد که بخشی از آن به بازار آزاد وارد می گشت و به چندین برابر بهای رسمی آن مورد معامله قرار می گرفت . چنین پدیده ای رشد سریع شاخص قیمت نفت سفید را در پی داشته است . قیمت بنزین در دهه گذشته نیز افزایش یافته و در مقایسه با شاخص قیمتهای سایر فرآورده های نفتی با تغییر زیاد همراه بوده است . از مهمترین عوامل مؤثر بر بهای بنزین کمبود آن در سالهای جنگ تحمیلی است و در این دوره خرید و فروش کوپنهای بنزین بر روند شاخص قیمت بنزین تأثیر داشته است قیمت گازوئیل و نفت کوره در سطح پایین و با تغییر کم نگه داشته شده ولی، بهای گاز مایع تا حدودی سیر صعودی را تجربه نموده است . تثبیت قیمت های عامل های انرژی در یک سطح معین، افزایش زیان کرد در بخش انرژی را به همراه داشته است . هنگامیکه بهای انرژی بدون تغییر باقی می ماند اثر تورم بر هزینه های عوامل در فرآیند عرضه انرژی سبب می شود سوخت با قیمت کمتر از هزینه آن در اختیار مصرف کننده قرار گیرد و در شرایط خاص کشور ، ما به التفاوت هزینه و قیمت در چهار چوب توان نظام اقتصادی پرداخت می گردد .
مقایسه شاخص های قیمتهای حاملهای انرژی با شاخص های خرده فروشی و عمده فروشی در دو دهه گذشته، انعکاس این واقعیت است که تثبیت بهای جاری انرژی در یک سطح معین، تقلیل قیمت واقعی انرژی را بدنبال داشته است . در سالهای ۷۰ – ۱۳۶۱ شاخص های خرده فروشی و عمده فروشی با شتاب بالایی افزایش یافته اند اما قیمت انرژی رشد بسیار ملایم تر طی نموده و در برخی موارد در یک سطح ثابت باقی مانده است . در این صورت، نسبت شاخص قیمت انرژی و سوخت به شاخص های خرده و عمده فروشی سیر نزولی را نشان می دهد . نکته حائز اهمیت آن است که افت قیمت واقعی انرژی از کاهش هزینه تولید، تبدیل به انتقال انرژی ناشی نمی گردد بلکه، انعکاس اثرات سیاست مشخص انرژی مبنا بر تثبیت قیمت انرژی در یک سطح ثابت است . بخشهای این مقاله پس از مقدمه به شرح زیر هستند ارائه یک مدل ریاضی برای تعیین نرخ بهینه تعرفه بر عنوان بخش دوم است . در بخش سوم در بخش خانگی مورد بحث قرار می گیرد . مطالب بخشهای چهارم و پنجم را به ترتیب روشهای اول و دوم پله های تعرفه برق در بخش خانگی تشکیل می دهند . بالاخره، بخش ششم شامل نتیجه گیری مقاله است .