سال انتشار: ۱۳۸۶

محل انتشار: دومین همایش سراسری طب اورژانس

تعداد صفحات: ۴

نویسنده(ها):

شبنم دالوند – کارشناس تغذیه و رژیم درمانی ؛ دانشگاه علوم پزشکی لرستان ، بیمارستان ش
نادره طایی – متخصص کودکان و نوزادان ؛ عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی لرستان ؛ بی

چکیده:

تغذیه در بحران عبارت است از تغذیه مناسب در دوران اضطراری و حوادث غیر مترقبه و بحرانی جهت دستیابی به امنیت غذایی و جلوگیری از عوارض سوء تغذیه.
مقدمه:
کشور ما ایران همیشه در معرض حوادث مختلف قرار دارد. برای تامین آسایش و سلامت مردم در بحران برنامه ریزی تغذیه ای از اهمیت بسزایی برخوردار می باشد.
هدف از تغذیه جلوگیری از مرگ و میر ناشی از سوئ تغذیه افرا آسیب پذیر می باشد. سوء تغذیه های دوران اضطرار شامل کودکان ومادران کم وزن ، سیر خواران ماراسموسی ، اسکوروی ، بربری و پلاگر ناشی از کمبود ویتامین Aمی باشند . در این شرایط هورمون آدرنالین افزایش یافته باعث نیاز بیشتر به انرژی می شود.
جهت ارزیابی وضعیت تغذیه ، روش های مناسبی بکار گرفته می شوند تا موارد زیر بررسی شوند:
گروههای جمعیتی:
– بررسی وسعت و شدت سوء تغذیه ، شامل کمبود ویتامینها و املاح معدنی
– تصمیم گیری اینکه چه نوع برنامه های غذایی مورد نیاز است و تعیین اولویت های توزیع غذا
– تعیین ترکیب جیره بندی
– اطمینان از اینکه سوخت و لوازم طبخ در دسترس هستند.
– پایش در تغییرات تغذیه ای در تمام مدت.
افراد:
– انتخاب افراد جهت تغذیه تکمیلی یا درمانی
– کنترل فرایند تغذیه افراد
کودکان زیر ۵ سال بویژه نسبت به سوء تغذیه آسیب پذیر تر هستند و در هر شرایط اضطراری غذایی در امر کمک رسانی غذایی گروه اولهی هدف هستند. وضعیت تغذیه این کودکان ملاک خوبی جهت بررسی تغذیه همگان در اکثر جوامع است و بررسی ها معمولا بر اساس وضعیت کودکان ۶ ماهه تا ۵ ساله یا در صورتی که سن آنها معلوم نباشد ،کودکانکوتاه تر از ۱۱۰ سانتیمتر انجام می گیرد. شاخص هایی جهت تعیین وضعیت تغذیه بشرح ذیل وجود دارند:
– نسبت وزن به قد : بهترین روش اندازه گیری و کنترل وضعیت تغذیه جامعه در شرایط اضطراری غذایی است و افرادی که نیاز به کمک های ویژه غذایی دارند را مشخص می سازد.
– نمایه توده بدن:{(قد بر حسب سانتیمتر( تقسیم بر (وزن بر حسب کیلو گرم)} که برای بررسی وضعیت تغذیه بزرگسالان مورد استفاده قرار می گیرد.
– دور بازو : می تواند بعنوان یک روش ساده سریع تستفاده گردد اما دقت آن کمتر از روش نخستین است.
– میزان ورم (ادم): یک شاخص ضروری است در زمانی است که کواشیور کور در جمعیت شایع باشد.
نسبت وزن به سن و نسبت قد به اندازه گیری های تشخیصی مفیدی نیستند ، گرچه می توانند برای کنترل کتوالی سرعت رشد در کودکان استفاده شوند و بهبود تغذیه ای طولانی مدتن را به محض اینکه سوء تغذیه حاد اتفاق بیافتد مشخص سازند.
کمبود ریز مغذی های جزء علت های اصلی ناتوانی است. فقر آهن وکم خونی شدید شایع می شود. بحث استرس و فشاری که در اثر تغییرات ایجاد شده و به بدن تحمیل می وشد. انرژی بدنی و ذهنی را تحت تاثیر قرار می دهد و باعث کاهش انرژی ذهنی و بدنی ، خستگی ، بیخوابی ، تحریک پذیری ، افسردگی ، افزایش ضربان قلب ، بالا رفتن فشار خون ، افت قند ، آسیب پذیری سیستم ایمنی و تغییر در وضعیت اشتها ایجاد می گردد و تولید سلول های ایمنی افزایش می یابد و مقدار زیادی سم در بدن جمع میگردد. افزایش تولید هورمون آدرنالین کمک می کند تا انرژی بیشتی بای مقابله با شرایط جدید بوجد آید . ضمنا ذخایر مواد قندی را تخلیه می کند این عکس العمل طبیعی بدن در مقابل استرس باعث می وشد کمبود قند ب روی مغز تاثیر منفی گذارد و هوشیاری فرد را از بین ببرد مصرف مواد قندی باعث ترشح انسولین می گردد. کاهش تریپتوفان سبب بی خوابی ، فقدان انرژی ، عدم تمرکز حواس ، و افسردگی می شود. غذاهائی که باعث ایجاد استرس می شوند ۱- نوشیدنی های گازدار : فسفر موجود در داخل این نوشیدنی ها تعادل کلسیم و فسفر را به هم میزند که باعث کاهش کلسیم و افزایش پوکی استخوان را بدنبال داردو بر وری اسیدکلریدریک معده اثر گذاشته و مشکلات دفع را ایجاد می کند.۲- کافئین : کافئین موجود در قهوه ، کوکاها ، شکلات و بعضی از داروها علائم استرس رابیشتر می کنند. و دفع ادرار را افزایش می دهند.۳- افزودنیها : مانند نیتریت و نیترات که به سوسیس و کالباس و ماهی دووی افزوده می شود که نیتروز آمین تولید می کند که سم خطرناکی است. غذاهایی که استرس را کاهش می دهند مصرف مواد غنی از فیبر که طوفان ایجاد شده در دستگاه گوارش را فرو می نشاند . مصرف یک لیوان آب پرتقال تازه در روز که به علت داشتن ویتامین ث فراوان نیاز اضافی را بر طرف می کند . مصرف آب حداقل ۸ لیوان در روز مصرف یک عدد موز در ورز زیرا موز منبع غنی از پتاسیم و ویتامین B6می باشد که برای سوخت و ساز لازم است زیرا در زمان استرس سوخت و ساز بالا میرودمصرف ماست کم چرب حامی سیستم ایمین بدن است. مصرف نان سبوب دار یا انواع کیک های ساده ، استفاده از انواع مواد غذائی بدون چربی یا کم چربی، حفظ وعده های غذایی و فعالیت و ورزش ، کم مصرف کردن قهوه و چای.
مدیریت یک شرایط اضطرار غذایی:
اصول مدیریت تغذیه در بحران هامرحله اول : ارزیابی نیازهای تغذیه ای ۱- جمع آوری اطلاعات اولیه قابل اعتماد لازم می باشد.۲- مشخص نمودن خطرات تغذیه ای یا اشکال سو تغذیه . ۳- تعیین و برآورده نیاز های تغذیه ای .
مرحله دوم : استقرار سیستم تقسیم و رساندن مواد غذائی به مرمدم( یعنی نظم بخشی به سیستم تغذیه و توزیع در بحران ) ۱- کنترل و نظارت و یا پایش دقیق دسترسی تمام آحاد به نیاز های اولهی تغذیه ای ۲- جلوگیری و کنترل بیماریهای تغذیه ای یا اجتماعی مربوط به غذا .۳- هماهنگی هیا لازم برای اداره انبارها و مراکز نگهداری مواد غذائی
مواد غذائی توصیه شده در شرایط اضطرار میانگین نیاز به انرژی سرانه در روز ۱۹۰۰-۲۳۰۰ کیلو کالری میباشد. اگر جیره بر پایه مخلوطی از غلات و حبوبان و سبزیجات و مقداری چربی و روغن ها باشد انرژی مورد نیاز را می تواند تامین کرد.در ضمن بهتر است این غذا ها پخته شده توزیع شوند. و به صورت آش یا سوپ گرم در کنار دیگر غذا ها سرو شوند . در صورت امکان سریعا میوه ها و سبزیهای تازه و کوشتهای تازه تهیه شود. حلوا شکری یا حلوا ارده – کشمش-کنسرو تن ماهی – کنسرو گوشت مرغ یا گوشت قرمز – کنسرو سبزیجات – گوشت های نمک سود شده – کمپوت ها- انواع نانهای خشک – آب میوه هی کارخانه ای – توت و انجیر خشک و سایر خشکبار – مرباها – میوه هایی با قابلیت نگهداری طولانی تر مانند: سیب ،کیوی ، شیرهایی با قابلیت ماندگاری طولانی ، شیر خشک و پنبه هیا بسته بندی شده – مکمل های مولتی ویتامین و مینرال – مکملهای پروئتینی – انواع آجیل – بیسکوئیت ها – خرما خشک – چیپس – روغن زیتون و روغن های مایع نتیجه گیری درزمان بروز حوادث و بحران ها رد کنار هم تمام مصائب و مشکلات پیش آمده مسئله غذا و تغذیه اهمیت ویژه ای دارد. زیرا سوء تغذیه – افسردگی – بهم ریختن سیستم ایمنی جسمی و مشکلات روانی پیامد سوء تغذیه است و از عمده مشکلات دوران بحران استرس زا می باشد . کاهش ترشح انسولین منجر به تخلیه قند خون شده باعث ترشح هورمون سروتونین می شود. کمبود سروتونین سبب بی خوابی – بی علاقگی به زندگی – فقدان انرژی – عدم تمرکز حواس و افسردگی شدید می شود. ترشح سروتونین در اثر مصرف مواد غذایی حاوی کربو هیدرات و مواد غذائی سرشار از ویتامین های گروه B و بخصوص ویتامین C و پروتوئین مشکلات تغذیه ای را کاهش داده و مقاومت در مقابل سختی ها را افزایش می دهد. لذا حمایت تغذیه ای در جهت کمک به حادثه دیدگان امری ضروری بوده و باید توجه لازم را به آن مذبول داشت.