سال انتشار: ۱۳۸۴

محل انتشار: کنفرانس بین المللی قنات

تعداد صفحات: ۱۰

نویسنده(ها):

علی اصغر تقوایی ابریشمی – عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان

چکیده:

پر واضح است که با بررسی مقدماتی بحرام آب و هئم موفقیت بعضی از پروژه های توسعه و احیا منابع آب در ریشه یابی اولیه به این نتیجخ می رسیم که الفبای شناخت روش های استحصال آب در مناطق خشک و نیمه خشکدر نزد غالب طراحان و مشاوران و … ناشناخته مانده و طبعا راندمان اقتصادی پروژه ها را بشدت کاهش می دهد.
امروزهحدود یک سوم از سطح خشکی های کره زمین را نواحی خشک و نیمه خشک فرا گرفته و سالانه حدود ۲۱ میلیون هکتار از این اراضی بیحاصل تبدیل می شود. کشور ما نیز از این خطر مصون نمانده و در شاریط فعلی حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار کیلومتر مربع را قریب ۶۰ قطعه کویر کوچک و بزرگ می پوشانند.
در حالی که همه ساله حدود ۴۱ میلیارد متر مکعب آب رودخانه های کشورمان از دسترس خارج و به بیرون ار مرزهای بین المللی هدایت میشود که اگر مصرف سرانه هر فرد را در روز ۲۷۵ لیتر در نظر بگیریم با ابی که به راحتی در هر سال از دسترس ماخارج می شود، میتوانآب مورد نیاز سالیانه بیش از ۴۰۸ میلیون نفر را تامین نمود لذا نتیجه می شود که درمقیاس کشوری با هیچگونه مشکلی برایآب کشاورزی و شرب و صنعت روبر نیستیم و تنها در اثر پاره ای محدودیتهای سینوپتیکی مانند عدم توزیع مناسب بارندگی و در نتیجهجریانات سطحی، نقاط خشکی همچون جنوب خراسان، و حاشیه کویرهای مرکزی و… وجود دارد.
بنابراین در این مناطق بایستی باشناخت صحیح پارامترها آب و هوایی و شناخت دقیقروش های استحصال آب با بکارگیری شیوه های صحیح علمی با دقت و فرزاندگی ، سپاس این هدیه الهی را نمود.
در یک تفسیر ساده حرکت آب در سطح زمین یکی از اجزاء سیکل هیدرولوژی می باشد که بعد از پدیده های بارش، برگاب، چالاب، تبخیر و نفوذبوقوع میپیوندد . پیش بینی جریان این ابها که طراحی بسیاری از سازه های ابی بر اساس فاکتورهای مربوط هب آن انجام می گیرد در مناطق خشک و نیم خشک مشکل می باشد و معمولا از ریسک بالایی برخوردار است. ابهایی که پس از بارندگیدر سطح رودخانه جریان می یابد توسط جویها و نهرهای کوچک از سطح زمین جمع شده و توسط آبراهه اصلی به نقطه پایین دست هدایت می شود. مهار این قسمت از چرخه آبی از جنبه های متعدد همچون جلوگیری از خسارات احتمالی، جلوگیری از هدر رفتن آن، افزایش میزان ذخیره زیر زمینی، افزایش آبدهی قنوات و … اهمیت فوق العاده زیادی دارد. برای منطقه خشک حاشیه کویر مانند گناباد به علت کمینزولات جوی رواناب سطحی قابل ملاحظه ای وجود ندارد و مدت دوام جریان آن در رودخانه های بسیار کوتاه است و تنها چند رودخانه که آن هم در واقع آب نفوذ یافته در زمین را زهکشی می نماید و دبی بسیار ناچیزی را داراست در فصول زمستان و بهار دارای جریان می باشد و در بعضی از واحدهای هیدرولوژیکی از جریان رواناب حاصل از بارندگی با احداث بندسارها در بالا دست مادر چاه قنوات امکان تغذیه و تقویت لایه های آبدار قنوات با بررسی بهره وری از سیلاب به روش پخش و نفوذ سیلاب بر آبخوان و لایه های آبداتر قنوات مهیا می گردد.