جمع آوری اطلاعات از طریق مصاحبه

این روش یکی از بنیادی ترین و شاید بهترین روش های جمع آوری اطلاعات می باشد. معمولا وقتی کسب اطلاعات از طریق مشاهده امکان پذیر نباشد، این شیوه مناسبترین روش خواهد بود. در صورتی که مصاحبه کننده مهارت لازم را در انجام مصاحبه داشته باشد، قادر خواهد بود بهترین و دقیق ترین اطلاعات را کسب نماید. ارتباط نزدیک بین مصاحبه گر و مصاحبه شونده، فضایی مناسب و سرشار از همکاری ایجاد می نماید و در چنین شرایطی مصاحبه گر اطلاعات حقیقی و واقعی مورد نظر را به دست می آورد. در این روش مصاحبه گر می تواند مصاحبه شونده را در دادن پاسخ، تحریک کند و اگر او سؤالی را نفهمید برایش توضیح دهد. به همین دلیل این روش بیشتر برای جمع آوری اطلاعات از کودکان، افراد بی سواد، افراد دارای اختلالات خواندن و

نوشتن و افراد کند ذهن به کار میرود. اهمیت این روش در ایجاد فضایی آزاد و صمیمانه است که در آن مصاحبه شونده احساس اطمینان و اعتماد کند. شروع مصاحبه با صحبت از موضوع مورد علاقه مصاحبه شونده که موجب ایجاد محیطی آرام و مناسب می شود، می باشد که این امر مصاحبه گر را در به دست آوردن اطلاعات مفیدتر کمک میکند.

این روش جمعآوری اطلاعات، بسیار وقتگیر و پرخرج است و در آن ویژگیهایی چون عینی بودن، حساس بودن و داشتن دانش و بصیرت کافی از موضوع مورد نظر برای مصاحبه گر بسیار مهم است. پس وجود مصاحبه گرانی مجرب و کارآزموده لازم و ضروری است.

انواع مصاحبه

با توجه به روش انجام مصاحبه دو نوع مصاحبه وجود دارد:

۱- مصاحبه منظم: در این نوع مصاحبه، مصاحبه گر از قبل سؤالها و پاسخ های مورد نظر را تهیه و تنظیم می کند و در زمان مصاحبه، آنها را در اختیار مصاحبه شوندگان قرار میدهد. در این حالت تمام مصاحبه شوندگان وضعیت یکسانی دارند. برخی از محققان این را یکی از محاسن این روش دانسته و به استاندارد بودن ان اشاره دارند ولی بعضی دیگر این گونه مصاحبه را رسمی و غیر قابل انعطاف دانسته و معتقدند مصاحبه گر را از بررسی عمیق و کافی و همه جانبه اطلاعات دور می دارد.

۲- مصاحبه آزاد: دارای انعطاف فراوانی است، زیرا اگر لازم باشد مصاحبه گر می تواند با مطرح کردن سؤالاتی باز در باره نظرات، نگرشها، عقاید و سایر ویژگی های مصاحبه شونده اطلاعات با ارزشی کسب کند. مصاحبه شونده در این روش به میل و دلخواه خود به هر صورت که مایل باشد، پاسخ می – دهد. در این روش تخصص و مهارت مصاحبه گر ضروری است. هدف مصاحبه آزاد جمع آوری اطلاعات کیفی و عمیق از تمام جنبه های موضوع مورد مصاحبه با استفاده از روشی انعطاف پذیر و غیر رسمی است. گاهی محققین در تحقیق خود از هر دو روش آزاد و منظم در جمع – اوری اطلاعات استفاده می کنند.

محاسن روش مصاحبه

۱- در مورد افراد بی سواد، کودکان، افراد با اختلالات خواندن و نوشتن یا در مورد برخی از بیماران روانی شاید تنها روش جمع آوری اطلاعات باشد.

۲- اگر مصاحبه گر مهارت کافی داشته باشد به سادگی میتواند با فراهم نمودن شرایطی مطمئن و آرام اطلاعاتی را که از طریق هیچ روش دیگری قابل جمع آوری نیست، را به دست آورد.

۳-حضور مصاحبه گر در موقیت مصاحبه سبب می شود که مصاحبه شونده منظور و هدف اورااز طرح سوال ویژه ای بهتر و بیشتر درک کند واحتمالا پاسخی مناسب تر و دقیق تر ارائه میدهد.

معایب روش مصاحبه

۱- وقت گیر و پرخرجتر از سایر روش های جمع آوری اطلاعات است.

۲- به علت کمی تعداد مصاحبه شوندگان نتایج حاصل فقط قابل تعمیم به گروه هایی مشابه با گروه مورد مصاحبه می باشد.

۳- تعبیر و تفسیر و تجزیه و تحلیل اطلاعات به ویژه در روش مصاحبه آزاد بسیار مشکل است.

۴- برای انجام ان به افراد مجرب و ماهر نیاز است.

نکات ضروری در استفاده از روش مصاحبه

۱- مصاحبه گر و مصاحبه شونده باید هر دو دارای یک فرهنگ و یک زبان باشند. اگر مصاحبه – گر حدس میزند که در مورد مصاحبه شونده پیش داوری هایی دارد، بایستی مصاحبه را به کسی دیگری واگذار کند.

۲- مصاحبه گر باید از هدف مصاحبه به خوبی آگاهی داشته باشد.

۳- مصاحبه گر باید از روش ارزش گذاری یا طبقه بندی پاسخ ها آگاهی داشته باشد تا بتواند روش یکسانی را برای همه آزمودنیها اعمال نماید.

۴- مصاحبه گر باید قبل از شروع مصاحبه محیطی آرام و صمیمی برای مصاحبه شونده فراهم آورد.

۵- مصاحبه گر باید در تمام مراحل مصاحبه از اعمال نظرها و تمایلات شخصی خود پرهیز کند.

۶- مصاحبه گر باید تا حد ممکن شرایط را برای همه مصاحبه شوندگان یکسان سازد.