سال انتشار: ۱۳۸۵

محل انتشار: اولین همایش تخصصی مهندسی محیط زیست

تعداد صفحات: ۱۱

نویسنده(ها):

مریم کریم پور –
عباس اسماعیلی ساری –
مجید افیونی –

چکیده:

به منظور ارزیابی خطر جذب جیوه توسط گیاه از خاک تیمار شده با لجن فاضلاب، در مرکز ایران در طول پنج سال، آزمایشی با سه سطح لجن فاضلاب (۲۵، ۵۰ و۱۰۰ مگاگرم در هکتار ha-1 Mg) و تیمار شاهد (بدون لجن) در قالب طرح پلات های خرد شده و در سه تکرار، به صورت کاملاً تصادفی اجرا شد. در سال اول به کل پلات، در سال دوم به ۴/۵، در سال سوم به۳/۵، در سال چهارم به ۵/۲و در سال پنجم به ۱/۵ هر پلات لجن اضافه گردید. غلظت Hg موجود در لجن مصرفی mg kg-110-4 و حداکثر نرخ بارگیری Hg لجن در خاک kg ha-1 5 اندازه گیری شد. بعد از پنج سال، از دو عمق۲۰-۰ و ۴۰-۲۰ سانتیمتری خاک، ریشه، ساقه و دانه گیاه ذرت واقع در بخش های مختلف پلات ها نمونه برداری شد. به طور کلی استفاده از لجن باعث افزایش معنی دار غلظت جیوه خاک هر دو عمق گردید. ۹۰ تا ۱۰۰ درصد کل جیوه ای که در اثر اضافه کردن لجن طی ۵ سال گذشته به خاک این منطقه اضافه شده بود، همچنان در عمقcm40 سطح خاک قرار داشت. غلظت Hg موجود درنمونه های خاک در دامنه ای بینkg-1 µg 22 (در نمونه های شاهد) تا µg kg-11200 (در پلات هایی که ۵ سال متوالی لجن با حجمha-1 Mg100 دریافت کرده بودند) اندازه گیری شد. به طور میانگین غلظت Hg برای ریشه، ساقه و دانه به ترتیب µg kg-1 91، ۹ و ۸ اندازه گیری شد. به دلیل وقوع مسأله رقت رشد در اندام های هوایی گیاه (افزودن لجن موجب افزایش عملکرد گیاه می شود، در نتیجه غلظت Hg در آنها رقیق شده و کمتر از مقدار واقعی به نظر می رسد) میزان جذب Hg در ساقه و دانه (غلظت Hg ساقه یا دانه (µg kg-1) × عملکرد ساقه یا دانه (kg ha-1)) نیز برآورد گردید. متوسط جذب Hg ساقه و دانه به ترتیب ha-1 µg0/182563 و ha-1µg0/103620 به دست آمد. غلظت Hg خاک با نرخ بارگیری Hg لجن در خاک، و غلظت Hg ریشه نیز با نرخ بارگیری Hg در خاک و غلظت جیوه خاک همبستگی مثبت نشان داد. جذب Hg در ساقه و دانه با نرخ بارگیری Hg لجن در خاک و غلظت Hg خاک سطحی همبستگی معنی داری داشت. اما با غلظت Hg ریشه رابطه ای نشان نداد. احتمالاً جیوه ای که ریشه از خاک تیمارشده با لجن جذب می کند بیشتر در ریشه باقی مانده و میزان انتقال آن به اندام های هوایی گیاه ناچیز است. به نظر می رسد Hg موجود در دانه و ساقه جیوه ای است که از خاک تیمارشده با لجن تصعید شده و در نتیجه گیاه آن را جذب کرده است.