سال انتشار: ۱۳۸۳

محل انتشار: سومین همایش ملی مرتع و مرتع داری ایران

تعداد صفحات: ۱۶

نویسنده(ها):

حسین ارزانی – دانشیار دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران
علی اکبر مهرابی – دانشیار دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران
حسین آذرنبوند – استادیار دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران
علی نیکخواه – استاد دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران

چکیده:

سطح وسیعی از خشکی ها را مراتع به خود اختصاص داده اند و مدامداری در اکثر کشورها وابسته به مراتع می باشد. از این رو حفظ مراتع حائز اهمیت بوده و با توجه به ارتباط میان انسان و دام و شکل گیری نظام تولید و شیوه بهره برداری بر اساس کنش متقابل مرتع، انسان و دام، مناسب ترین اندازه واحد بهره برداری در چارچوب نظام علمی سبب افزایش درآمد و بازگشت سرمایه می گردد. به نحوی که مطالعات مختلف نشان داده است تخریب و فرسایش محیط در واحدهایی بیشتر است که اندازه مناسب اقتصادی نداشته اند. در تحقیق حاضر سعی بر آن شده است که با انجام مطالعات پایه به حداقل مساحت مورد نیاز دامداران در استان لرستان دست یافت. از آنجا که بر اساس شرایط اکولوژیکی در هر منطقه آب و هوایی میزان تولید و بالطبع میزان ظرفیت مراتع متفاوت است، پاسخگویی به هزینه معیشت سالیانه خانوار در نگهداری تعداد مشخص دام، مساحت مرتع متفاوتی را طلب می کند. بدین منظور در ۵ منطقه آب و هوایی استان لرستان بررسی بین ۲ تا ۷ نمونه در هر اقلیم صورت گرفت. با توجه به نتایج حاصل از مطالعات تعیین هزینه خانوار، هزینه خانوار با بعد متوسط ۷/۹ نفر معادل۱۱۹۳۷ هزار ریال (سال ۱۳۷۸) برآورد شده است. همچنین درآمد یک گله ۱۰۰ رأسی گوسفند بصورت خالص ۴۵۳۱ هزار ریال و درآمد یک گله ۱۰۰ رأسی بز ۲۶۷۳ هزار ریال محاسبه گردیده بود. بنابراین حداقل مساحت مورد نیاز در ۵ منطقه آب و هوایی استان با درنظر گرفتن نتایج کلیه مطالعات انجام شده بدین صورت برآورد گردید: اقلیم مدیترانه ای با متوسط ظرفیت برآوردی ۰/۶۰۱ واحد دامی در هکتار در یک دوره چرایی ۴ ماهه در مراتع برای تأمین هزینه معیشت یک خانوار ۵ نفره با ۴۰ تا ۵۰ واحد دامی بازاء هر نفر، حداقل مساحت ۶۲۵ تا ۷۸۱ هکتار در مراتع ضعیف و ۲۸۶ با ۳۷۵ هکتار در مراتع با وضعیت متوسط تا خوب را می طلبد. این حداقل در اقلیم نیمه خشک با متوسط ظرفیت ۰/۲۵۲ واحد دامی در هکتار با توجه به وضعیت ضعیف مراتع به ترتیب ۷۹۰ و ۹۸۸ هکتار برآورد گردیده است. در اقلیم نیمه مرطوب متوسط ظرفیت مرتع ۰/۳۹۶ واحد دامی در هکتار در دوره چرایی ۴ ماهه بدست آمده و با توجه به این مطلب، بطور متوسط ۵۰۵ یا ۶۳۱ هکتار مرتع برای این دوره چرایی لازم می باشد. در مراتع موجود در اقلیم مرطوب با ظرفیت ۰/۳۶۸ واحد دامی در هکتار، برای هر خانوار بهره بردار در فصل چرا حداقل مساحتی معادل ۵۴۳ با ۶۷۹ هکتار باید درنظر گرفت. این مساحت در اقلیم خیلی مرطوب به ۵۱۲ با ۶۴۱ هکتار کاهش می یابد. بررسی ها نشان داد که بطور کلی در استان لرستان حداقل مساحت مرتع در اقلیم خیلی مرطوب کوچکتر و در اقلیم نیمه خشک بزرگتر می باشد.