سال انتشار: ۱۳۷۹

محل انتشار: چهارمین کنفرانس بین المللی سواحل و بنادر و سازه های دریایی

تعداد صفحات: ۷

نویسنده(ها):

آسان باقرزاده – کارشناس ارشد محیط زیست(M.S) اداره کل محیط زیست گیلان
احمد سواری – دکتری علوم دریایی (Ph.D) دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده:

رودخانه سفیدرود یک از مهمترین رودخانه های حوزه دریای خزر است که در مقابل همتای شمالی خود یعنی رود ولگا، با ریزش ۳۰% از کل ورودی های سواحل جنوبی خزر خودنمایی می کند. سفیدرود در گذشته های نه چندان دور یکی از مهمترین مراکز مهاجرت و تکثیر ماهیان خاویاری بود اما از سال ۱۳۴۱ احداث سد مخزنی سفیدرود و سدهای انحرافی تاریکو سنگر باعث محدود شدن عرصه زیست ماهیان شد و پس از آن تا سال ۱۳۵۹ بواسطه رسوبات بر اثر فرسایش خاک آبخیز سفیدرود ظرفیت مخزن سد تا ۱/۳ کاهش یافت به همین دلیل به جهت حفظ ظرفیت مخزن سد از سال ۱۳۵۹ تا کنون همه ساله طی اقدامی موسوم به عملیات شاس با بازنمون دریچه های عمقی سد حدود ۴۰ میلیون تم از رسوبات پشت سد را به یکباره به داخل رودخانه تخلیه می کنند که این عمل بطور متوسط موجب مرگ و میر حدود یک کیلیون قطعه ماهی در سال می شود. به همین منظور جهت بررسی و آنالیز بعضی از فاکتورهای موثر در زندگی آبزیان در زمان تخلیه رسوبات ۶ ایستگاه نمونه برداری انتخاب شد که طی ۹ مرحله در چهار فصل پائیز و زمستان ۷۴ و بهار و تابستان ۷۵ نموه برداری صورت گرفت. پارامترهای مهم مورد بررسی عبارتند از:PH اکسیژن محلول (DO) ،کدورت Turbidity و مواد جامد معلق (TSS) در بررسی فوق بیشترین تغییرات در زمان عملیات شاس ثبت گردید بطوریکه میزان TSSدر ایستگاه شماره ۱ به بیش از ۲۰۰/۰۰۰ میلی گرم در لیتر و کدورت تا ۱۵۰۰۰ واحد FTU افزایش یافت و میزان DO تا حدود ۱ میلی گرم در لیتر کاهش نشان داد. در حالیکه میزان TSS کدورت وDO در شرایط عادی به ترتیب حدود ۱۵ میلی گرم در لیتر ۸ واحد FTU و ۱۲ میلی گرم در لیتر بوده است. از عواقب این عمل ، مرگ و میر ماهیان بعلت تجمع رسوب در برانشی آنها و همچنین کاهش میزان قابل توجه DO را می توان ذکر نمود. در کالبدگشایی ماهیان صید شده در هنگام عملیات شاس میزان تجمع رسوبات در برانشی، حلق، معده و روده آنان کاملا مشهود بود. نتایج حاصل بیانگر مشکلات ناشی از عدم مدیریت صحیح آبخیزداری و عدم ارزیابی صحیح احداث سدهای مخزنی است. بنابراین پیشنهاد می گرددد قبل از هر چیز ابتدا به آبخیزداری منطقه توجه خاص شود و سپس قبل از احداث سدهای مخزنی ارزیابی اثرات توسعه بر محیط زیست (EIA) حتما صورت گیرد. احداث حوضچه های رسوب گیر تا حدودی می تواند از این معضل بکاهد زیرا با لایروبی مستمر آن می توات برای تولید مصالح ساختمانی استفاده کرد.