سال انتشار: ۱۳۷۹

محل انتشار: اولین کنفرانس ملی بررسی راهکارهای مقابله با کم آبی و خشکسالی

تعداد صفحات: ۱۲

نویسنده(ها):

حسین شاهسوندحسنی – هیات علمی بخش زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی فجر، دانشگاه شهید

چکیده:

بیش از یک سوم گره زمین را مناطق خشک و نیمه خشک در بر می گیرد که پذیرای بیش از ۶۰۰ میلیون نفر جمعیت جهان متعلق به بیش از ۱۰۰ کشور جهان می باشد. در سالهای خشکسالی این مناطق بیش از سایر نقاط دیگر با پدیده کاهش نزولات جوی مواجه بوده و اثر آنی خود را به صورت بحرانهای کم آبی نه تنها در مناطق کشاورزی و دامداری بلکه در شهرها نیز نمایان می کند و دست اندرکاران و متولیان این کشورها را به فکر چاره وادار می نماید و در سال یا سالهای بعد با اندکی افزایش بارش بار مسئله تا ایجاد بحران بعدی بهبوته فراموشی سپرده می شود. در قرن گذشته بویژه درچند دهه اخیر بسیاری از کشورهای پیشرفته حتی در سالهای خشکسالی با مشکل حادی روبرو نمی شوند که در بررسی دقیق علت این موفقیت باید به توجه آنها به نقش کشاورزی در مقابله با بخشی از مشکلات کم آبی و تلاشهای پژوهشی فراوان آنان در جنبه های مخلتف به زراعی، مکانیزاسیون، بیوتکنولوژی به نژادی و … برای حداکثر استفاده در حداقل شرایط آبی و با حداقل زیان به محیط زیست طبیعی تحت عنوان کشاورزی پایدار (Sustainable Agriculture) اشاره نمود. در این سیستم در اختیار داشتن ارقام زراعی کم توقع و موفق در شرایط کم آبی از طریق روشهای مختلف کلاسیک و نوین اصلاح نباتات از اهیمت ویژه ای برخوردار است که با پیشرفتهای شگرف علوم و فنون اصلاح نباتات در هر دو قسمت بویژه مهندسی ژنتیک وبیوتکنولوژی مولکولی در کشاورزی راه بیش از گذشته برای رسیدن به این امر نوید بخش و گشوده شده است. اصولا در به نژآدی سنتی اصلاح گر تنها به گزینش بهترین اترقام مقاوم به کم آبی در ژرم پلاسم موجود با روشهای طرحهای آزمایشی می پردازد. در حالی که در روشهای به نژادی نوین به نژادگر پا را فراتر نهاده و به ایجاد ارقام جدید از طریق دو رگ گیری پرداخته و مواد ژنتیکی جدید خود را با روشهای نوین و کمکی اصلاح مانند مهندسی کروموزوم، مهندسی ژن و بیوتکنولوژی مولکولی ارزیابی نموده و لاینها یا ارقام مقاوم به تنش خشکی را گزینش می نماید در این بررسی کتابخانه ای و عملی به یافته ها و کاربرد انواع این روشها به اصلاحدر گیاهان پرداخته و نمونه هایی از ارقام و محصولات مهایی زراعی و باعی گزینش شده و یا پدیده امده از این تکنیکها برای مقابلهپایدار و دراز مدت و کاهش احتمال تکرار بجرانهای خانمان سوز حاصل از کم آبی و خشکسالی پرداخته شده است. اگرچه دسترسی به ارقام ژنتیکی مقاوم به تنش کم آبی کاری دشوار است ولی غیر ممکن نیست که نتیجه این مقاله از بررسی بیش از ۵۰۰۰ عنوا کار پژوهشی در دنیا در سطوح مختلف به نژادی کلاسیک و بویژه نوین در گیاهان مختلف و تعداد ۳۰۰ عنوان تحقیق در ایران عمدتا از نوع به نژادی کلاسیک و توصیهبرخی ارقام مقاوم به خشکی برای کاشت در مناطق خشک و نیمه خشک گویای این واقعیت است. در خصوص گروه گیاهی عمده تامین کننده بیش از ۵۴۰% کالری دنیا یعنی غلات بیش از ۱۰۰۰عنوان کار پژوهشی در دنیا تنها از یک سایت اینترنت گزارش شده که سهم ایران عمدتا بیش از ۲۰۰ مقاله داخلی بویژه در به نژادی سنتی استبنابراین در کنار مولفه های مورد نیاز برای مقابله با بحران خشکسالی مانند مدیریت منابع آب و مدیرتی به زراعی در زمان تنش خشکی، اثرات مخرب زیست محیطی خشکسالی و سیاستگذاریهای مدیریتی کلان کشور توجه بهمولفه مدیریت اصلاح و به نژادی گیاهان برای مقاومت به خشکسالی و کم آبی راباید افزود و مجموعه اجرایی و پژوهشی مربوط به این مقوله را در کشور شناسایی و تقویت نمود تا در کنار راهکارهای عملی و اجرایی دیگر مطرح شدهدر این کنفرانس در دراز مدت در رویارویی با پدیده خشکسالی و کم آبی کارساز و موثر واقع شود.