سال انتشار: ۱۳۸۵

محل انتشار: دهمین همایش انجمن زمین شناسی ایران

تعداد صفحات: ۱۰

نویسنده(ها):

فرید مر – دانشگاه شیراز- بخش علوم زمین
عطا شاکری – دانشگاه شیراز- بخش علوم زمین

چکیده:

آتشفشان تفتان در ۴۵ کیلومتری شمال، شمال غرب خاش و در زون فلیش شرق ایران قرار دارد. تفتان، آتشفشانی چینه ای و از نوع کلسیمی – قلیایی است که از سنگهای آذرآواری، گدازه های داسیتی،ریولیتی و آندزیتی تشکیل شده است. در دامنه های تفتان، به ویژه جنوب و جنوب غرب آن چند چشمه معدنی و آب گرم با دامنه دمای سطحی ۶ تا ۴۸درجه سانتی گرادPH کمتر از ۲ تا ۷/۶ و هدایت الکتریکی ۳۰۸ تا ۲۹۴۰۰ میکرو زیمنس بر سانتی متر وجود داردبیشتر چشمه های منطقه مورد مطالعه بر اساس نمودار پایپر از نوع آبهای کلروره – سولفاته است و کلسیم کاتیون غالب این چشمه ها است . میانگین نسبتLI/CS در چشمه های گرمابی تفتان۷/۲است. این نسبت نزدیک به نسبت آن در سنگ های اسیدی حدواسط است که نشان دهنده منشاءLI,CS و غنی شدگی RB دراثر واکنش آب و سنگ میباشد.
بررسی غلظت عناصر سنگین و سایر عناصردر چشمه های گرمابی و سرد تفتان نشان می دهد که با کاهش PH وافزایش دما غلظت عناصر مختلف به شدت افزایش می یابد که این موضوع نشان دهنده تحرک پذیری بیشترعناصر مختلف بویژه آلومینیم ، آهن ، منگنز ، آرسنیک ، کادمیم ، سرب ، روی ، بر ، فلوئور و غیره در شرایط اسیدی است . بر اساس نتایج نمودار شولرفقط چشمه پایلک از کیفیت بسیار خوب و مناسب برای مصارف آشامیدنی برخوردار است و نمودار ویلکاکس نشان می دهد که به ترتیب چشمه های پایلک و دره تفتان دررده هایC3-S1 , C2-S1 برای مصارف
کشاورزی مناسب می باشند و چشمه های آب گرم با کیفیت بسیار نامطلوب خارج از محدوده نمودار قرار می گیرند . مقاسیه غلظت عناصر مختلف با استاندارد های آب شرب برای انسان نشان می دهد که غلظت عناصر آرسنیک ، آهن ، آلومینیم ، گوگرد ، فلوئور،سرب ، بر، منگنز، کلر و گوگرد در چشمه های آب گرم تفتان با دمای ۴۸ و ۳۷ درجه سانتی گراد و غلظت آلومینیم ، آهن ، بر، فلوئور، کلر و گوگرد برای چشمه دره تفتان و چشمه سرد تفتان بیش از حد مجاز می باشد. مقایسه استاندارد جهانی عناصر سنگین و دیگر عناصرموجود در آب شرب با چشمه پایلک ، نشان دهنده
پایین تر بودن غلظت تمام عناصر از حد مجاز و کیفیت بسیار بالای آب این چشمه است .از طرفی مقایسه غلظت عناصر مختلف مورد نیاز در آب شرب برای مصارف دام نشان دهنده بالا بودن غلظت عناصر آلومینیم ، آهن ، آرسنیک ، بر،سرب ، فلوئور و منگنز برای چشمه های آب گرم تفتان و مقادیر آهن ، آلومینیم ، فلوئور در چشمه های سرد تفتان و دره تفتان نسبت به حد مجاز است . نتایج آنالیز دو نمونه رسوب چشمه گرمآبی تفتان نشان می دهد که رسوبات چشمه گرمآبی تفتان به شدت از عناصر آرسنیک ، سرب ، آلومینیم ، مس ، آهن ، کادمیم ، روی ، منگنز ، کبالت ، مولیبدن ، گوگرد ، فسفر، روبیدیم و استرانسیم نسبت به آب این چشمه غنی شده اند و غلظت برخی عناصر مانند بر به شدت کاهش یافته است .