سال انتشار: ۱۳۸۴

محل انتشار: کنفرانس بین المللی قنات

تعداد صفحات: ۷

نویسنده(ها):

فرزاد بیات موحد – کارشناس مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی زنجان

چکیده:

از زمانهای گذشته در بسیاری از مناطق و دشتهای کشور، قناتها یکی از مهمترین روشهای بهره برداری از آبهای زیر زمینی به حساب امده و سهم مهمی از آب کشاورزی را به خود اختصاص داده بودند. در بسیاری از روستاهای دشت زنجان نیز مقدار متنابهی از اراضی زراعی و باغی از طریق آب قنات ابیاری می گردند. اما در چند اهه اخیر کاهش بارشهای جوی، استحصال بی رویه آب از منابع زیر زمینی از طریق چاهها و پایین رفتن سطح آب زیر زمینی . خشک شدنیاکاهش آبدهی آنها موجب گردیده که سهم قنات در تامین آب کشاورزی بشدتکاهش یابد. طبق آمارهای رسمی درحوزه ابخیز زنجانرود تعداد قناتها از ۳۶۷ حلقه در سال ۱۳۶۵ به ۲۳۰ حلقه در سال ۱۳۷۸ کاهش یافته و ابدهی آنها نیز از ۹۳/۲۵۵ میلیون متر مکعب افزایش یافته است. همچنین سهم قنات از تامین مقدار آب مورد نیاز روستاییان طی مدت مذکور از ۳۱/۲۵ به ۱۲/۸ درصد کاهش و سهم چاههای عمیقنیز از ۲۳ به ۴۰ درصد افزایش یافته است. دراین میان روشهایی وجود دارند کهمی توان با اجرای آنها کمک موثری در احیا قناتها بعمل آورد. یکی از اینروشها تغذیه مصنوعی به طریق پخش سیلاب می باشد که یک مطالعه موردی در دشت زنجان نشان میدهد که در هفت دوره آبی بده خروجی قنات عملیاتی کاملاً تحت تاثیر مقدار پخش سیلاب بوده و همراه با آن تغییر قابل ملاحظه ای کرده است. د رحالی که قنات شاهد با وجود دارابودن حوضه بسیار بزرگتر از قنات عرصه،تغییرات قابل توجه نداشته و تنها تحت تاثیر بارشهای جوی بر روی عرصه آن بوده است. این امر نشان می دهد که در صورت اجرای عملیات آبخوانداری و پخش سیلاب ، می توان در دراز مدت نسبت به احیا قناتها اقدام نمود.