تحقیق در مسائل اسلامی برای تحقیق در مسائل اسلامی، شرایط و ضرورتهایی لازم است، به قرار زیر:

۱- آشنایی با زبان عربی از آنجا که مهمترین منابع دینی ما، همچون قرآن و حدیث و تفسیر و تاریخ و … به عربی است، آشنایی با این زبان، در حد قدرت بر فهم و برداشت مطلب از منابع، کلید راهگشایی این وادی است و بدون آن، کار تحقیق دینی اعتبار کمتری خواهد داشت. گاهی محققان خارجی و مستشرقان برای تحقیقات اسلامی خود زبان عربی را فرامی گیرند.

۲ – آگاهی کافی از معارف اسلامی البته مراد، آگاهی کلی و آشنایی عمومی است؛ و بیگانه نبودن از کلیات دین، همچنانکه اگر بخواهد در یک موضوع تاریخی یا فلسفی یا پزشکی تحقیق کند، لازم است تا حدی با این مباحث آشنا باشد، تحقیقات دینی هم به چنین معلوماتی درباره  اسلام نیاز دارد.

۳- اطلاع از تاریخ اسلام حتی در موضوعات غیر تاریخی هم، آگاهی یک محقق از تاریخ اسلام و مسلمین لازم است؛ زیرا در بسیاری از موضوعات، برخورد با حوادث تاریخی پیدا می کنیم و جهل به تاریخ اسلام، کار تحقیق را خام و کم اعتبار میسازد. علاوه بر این در متون تاریخی، مباحث غیر تاریخی فراوانی مطرح است که نادیده گرفتن آنها روانیست.

۴- اطلاع از کتب تفسیر و نظر مفسران

چون بسیاری از مباحث دینی، ریشه در قرآن دارد، طبعاً مفسران هم در آن زمینه ها بحث کردهاند. از همین جا آگاهی به تفاسیر و مسائل قرآنی نیز ضرورت پیدا می کند.

۵- آشنایی با احادیث

به همان دلایل گذشته، حدیث و آشنایی با آن از نیازهای محقق اسلامی است، چون حدیث، از مهمترین منابع پژوهشهای دینی محسوب می شود و محتوای احادیث نیز از تنوع خیره کننده ای برخوردار است. منابع حادیثی دریای ژرف و وسیعی است که همه گونه گوهر در آن یافت می شود. .

۶- آشنایی با منابع اسلامی

همچنانکه در بحث «تحقیقی عام» گفته شد، المأخذ شناسی» از شرایط اولیه  کار یک محقق است؛ یعنی اینکه بداند برای یافتن فلان مطلب، به چه کتب و منابعی باید رجوع کند. این نیاز به کتابشناسی موضوعی دارد. مباحث اسلامی نیز اینگونه است و محقق باید به عمدهترین منابع دینی آگاهی داشته باشد؛ بویژه آگاهی از اینکه کدام موضوع در چه مأخذی است، کارسازتر است. در شناخت منابع و مراجعه  به آنها، نباید از دیوانهای شاعران مسلمان، بویژه علما و اندیشمندان مسلمان و متفکران غفلت داشست مثلاً مولانا، اقبال و….

۷- پرهیز از پیش رأی و آزادی از قید عقاید شخصی گاهی انسان در مسألهای نظر خاضی یا علاقه  خاصی دارد و دلش می خواهد نتیجه  تحقیق و بررسی هم همان از کار درآید که دوست دارد. اینجاست که در بررسی متون و تحقیق منابع و ارزیابی مدارک، اعمال نظر میکند و پیشداوری ها در نتیجه  کارش تأثیر می گذارد. عقیده  خود بر منابع در کار تحقیقی، هم به گمراهی میکشد و هم از اعتبار میاندازد. نتیجه  چنین کاری، یا التقاط است، یا انحراف یا مسخ حقایق یا تحریف تاریخ و….. باید دید منابع دینی چه میگوید، نه آنکه نظرهای از پیش تعیین شده  خود را به نحوی از دل آیات و روایات و مدارک، بیرون کشید. این نوعی از التقاط است. درباره  قرآن و نحوه  برخورد ما با آن، از رسول خدا (ص)) نقل است که: «من جعله  آمامه  قاده  الی المیتة ومن جعله خلفه شاقه الی النار»کسی که قرآن را «پیشوای خود قرار دهد، قرآن او را به بهشت رهبری میکند و هرکس آن را پشت سر قرار دهد (قرآن را به دنبال حرفها و نظرات خود یدک بکشد) قرآن او را به آتش، سوق می دهد.(دقت در تعبیر قاده  وساقه)

۸ – آشنائی بالغت و منابع

لغوی بدون لغت شناسی عمیق، گاهی فهم و برداشت پژوهشگر از متون، غلط و انحرافی می شود. در تحقیقی، نباید به محفوظات ذهنی و ارتکازات، اعتماد کامل کرد. منابع لغوی، گاهی غیر از توضیح مفهوم واژه ها نکات ارزشمندی دارد که دریغ است از نظر محقق دور بماند. تتبع و دقت لغوی محققی، بر غنای کار او می افزاید.