سال انتشار: ۱۳۸۴

محل انتشار: نهمین کنگره علوم خاک ایران

تعداد صفحات: ۴

نویسنده(ها):

غلامرضا شاهینی – عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان – بخش ت

چکیده:

استان گلستان با سطحی بالغ بر ۲۲ هزار کیلو متر مربع دارای تشکیلات لسی گسترده ای می باشد که عمدتا این تشکیلات در حوضه های آبخیز اترک و گرگانرود قرار گرفته اند . [ ۴] بطور کلی
سطح لسهای منطقه در حدود ۳۲۰ هزار هکتار برآورد شده که اگر شبه لس ها را هم به آن اضافه کنیم سطح وسیعی را در بر می گیرد [.۲] این تشکیلات دارای تعادل ناپایدار بوده و با اندک بی توجهی بشدت دچار فرسایش می شوند [.۴] با توجه به اهمیت حیاتی رودخانه های اترک و گرگان و به جهت کاهش بار رسوبی این رودخانه ها حفظ تعادل ضعیف لسها و شبهه لسهای منطقه ضروری می باشد . علاوه بر اینکه فرسایش خندقی، مخاطراتی را برای زمینهای کشاورزی، مراتع، راههای ارتباطی، سطح سفره آب زیر زمینی و … ایجاد می کند . بطور کلی ایجاد خندق ها تحت تاثیر مستقیم شرایط خاک و میزان بارش و در واقع جریان رواناب حاصل از آن قرار دارد [۵ و۷ ]در خاک های ناپایدار به محض فراهم شدن شرایط تشکیل خندق که اهم آن امحاء پوشش سطحی است، فرایند خندق در آنها شکل می گیرد و جریان رواناب اراضی بالادست خندق باریزش در راس خندق گسترش آنها را به طرف بالای حوضه سبب می شود [.۱] معمولا قبل از اینکه خندق
ها بخواهند به مراحلی برسند که از نظر عمق و وسعت طوری بزرگ شوند که نتوان آنها را با عملیات ساده بیولوژیک کنترل نمود، باید چاره جویی شود [.۶] کنترل و احیاء خندق ها بوسیله پوشش گیاهی نسبت به روش های دیگر ارجح می باشد [.۳] بر این اساس بررسی نقش پوشش گیاهی در احیاء و کنترل رشد راس خندقها در اراضی شمال گرگان واقع در منطقه اینچه برون مشرف به دریاچه آلاگل پرداخته شده است . در این منطقه تپه هایی کم ارتفاع دیده می شود که منشاء آنها را بادرفتی دانسته و آنها را تپه های لس تا شبه لس معرفی نموده اند [.۲] در بررسی اشکال این تپه ها از روی تصاویر ماهواره ای منطقه بوضوح منشاء بادرفتی آنها را می توان مشاهده نمود . بر روی تصاویر ماهواره ای TM منطقه، تپه های هلالی شکلی دیده می شود که قسمت تحدب آنها در خلاف جهت باد غالب و دستکها در جهت باد می باشند . ارتفاع این تپه ها حدود ۲۰ تا ۲۵ متر است و بعلت همین ارتفاع نسبت به اراضی پست منطقه محدودیت شوری نداشته و گونه های گیاهی متعددی قادر به استقرار بر روی آنها می باشد . ولی از آنجاییکه این تپه ها مکانی مناسب برای اتراق دامداران منطقه هستند فشار دام موجود برروی آنها بحدی است که باعث نابودی اکثر گونه
های گیاهی آن شده و بعلت فشرده شدن خاک سطحی، رواناب حوضه های کوچک این تپه ماهورها را افزایش داده و جریان رواناب در انتهای بعضی از این حوضه ها، فرسایش های کوچک تا متوسط خندقی را ایجاد نموده است . بطوریکه در منطقه خندقهایی با عمق ۴۵ تا ۲۶۰ سانتیمتر مشاهده می گردد . مساحت حوضه این خندقها از ۰/۴ تا ۲ هکتار بوده و تغییرات ارتفاع حوضه ها از -۲ تا ۲۴ متر می باشد .