سال انتشار: ۱۳۸۵

محل انتشار: هشتمین همایش حمل و نقل ریلی

تعداد صفحات: ۸

نویسنده(ها):

علیرضا سعادتی – مشاور اسبق مدیرعامل و رئیس کمیسیون تعرفه و بلیت شرکت رجا
شراره عرب امیری – کارشناس حمل و نقل ریلی شرکت رجاء
ملودی خادم ثامنی – کارشناس حمل و نقل ریلی شرکت رجاء

چکیده:

تعیین ساختار تعرفه مسافری یکی از وظایف مهم واحد بازاریابی راه آهن ها می باشدو معمولاً مسؤلیت مستقیم آن با سرپرست واحد بازاریابی است که ممکن است بوسیله اداره نرخ گذاری و تعرفه کمک شود.با اینحال تصمیم گیری در خصوص قیمت گذاری ترافیک های عمده اغلب بوسیله بالاترین سطح مدیریت در سازمان راه آهن اتخاذ می گردد.شرایط مختلفی برای قیمت گذاری ترافیک مسافری بکار می روند.مسافرین معمولاً با نرخهای کرایه منتشر شده سفر می کنند.(کرایه منتشر شده یعنی کرایه ای که رسماً در دفترچه تعرفه راه آهن چاپ شده و ممکن است سالانه تجدید نظر شود و یا نشوند و به Published fareموسومند)
در اثر پیدایش رژیم دسترسی آزاد در اروپا،آمریکای شمالی و استرالیا،این سیستم اجازه میدهد تا بخش خصوصی از زیربنای راه آهن استفاده کنند(با لکوموتیو و آلات ناقله خود)در حقیقت راه آهن ها زیربناها را ارائه می کنند و عوارض به بخش خصوصی که از این زیربنا استفاده می کنند دریافت می دارنددر نتیجه واحد بازاریابینقش مهمی در تعیین ساختار و سطح عوارض دسترسی به خط دارند.
دولتها محدودیتهایی در قیمت‌گذاری برای راه‌آهنهای قائل شده‌اند.فقط آزادی عمل آنها تا حدی است که تا سقفی معین مانور دهند یا مخیر به قبول یا رد سرویس در ترافیکهایی که قیمتها رقابتی هستند و تناسبی با هزینه‌ها ندارند، می‌باشند.در یک بازار رقابتی سطح قیمتها بیش از هر چیز تابعی از شدت رقابت است و راه‌آهنها باید تصمیم بگیرند که با توجه به حاشیه سود بدست آمده در هر ترافیک منفرد، آن سرویس را ارائه کنند یا خیر و این امر به یک سیستم موثر هزینه‌یابی که برآورد مطمئنی از یک ترافیک منفرد ارائه کند نیاز دارد.
از طرف دیگر نوسان قیمتها (Price fluctuations) در تصمیم‌گیری برای سرمایه‌گذاری در بخش مربوطه تزاحم ایجاد می‌کند.به منظور کاراترین استفاده از منابع موجود در هر اقتصادی، قیمت پرداختی بابت هر سرویس حمل و نقل ریلی می‌بایست با هزینه‌های فرصت آن سازگار باشد.
قیمت‌گذاری بر اساس هزینه فرصت متضمن مشکلات بی‌اندازه بزرگی است. لذا این نوع قیمت‌گذاری بعدها با مکانیزم‌‌های استاندارد قیمت‌گذاری تکمیل شد. این قیمت‌گذاری هر واحد از خدمات در شرایط هزینه دقیق آن. این واحد خدماتمعمولا در خدمات راه‌آهن بصورت train/km در نظر گرفته می‌شود و می‌توان بعداً هزینه بدست آمده را بر ظرفیت قطار تقسیم نمود تا به ازای هر passenger/km قابل محاسبه باشد.پوشش دادن هزینه‌ها لازم است تا تعدیلی هم در رابطه با ضریب اشغال صندلی سرویس منفرد مذکور بعمل آید.یعنی به عبارت دیگر در پارامتر (متوسط ضریب اشغال سالانه)ضرب شود تا بخش خالی ظرفیت نیز هزینه‌هایش پوشش داده شوند. البته این بدان معنی است که هزینه ظرفیت خالی را از مسافران دریافت کنند و ممکن است سطح قیمتها افزایش یافته و پذیرش آن برای مسافرین (acceptability) با مشکل مواجه گردد. از طرف دیگر ممکن است با توجه به الگوی منحنی تقاضا و ضریب کشش خدمات مورد نظر با کاهش تقاضا مواجه شویم و سود کاهش یابد یا حتی متحمل زیان شویم.
در مجموع چنین محاسباتی باید با نگرش به منحنی تقاضاهای گروههای مختلف مشتریان و در زمانهای peak یا off peak صورت گیرد و لذا ساختار تعرفه بایدبه گونه‌ای باشد که اولا قیمتهای یکسان برای گروههای مختلف مردم ( مانند گروههای درآمدی با اجتماعی) نداشته باشیم و ثانیا در زمانهای اوج و فرود تقاضا قیمتها تعدیل گردند و بالاخره قیمتها برای مشتریان قابل پرداخت (affordable)و قابل پذیرش (acceptable) باشد.