مقاله مباحث کلامي در تاريخ بيهقي که چکیده‌ی آن در زیر آورده شده است، در بهار ۱۳۸۹ در پژوهش زبان و ادبيات فارسي از صفحه ۴۱ تا ۵۳ منتشر شده است.
نام: مباحث کلامي در تاريخ بيهقي
این مقاله دارای ۱۳ صفحه می‌باشد، که برای تهیه‌ی آن می‌توانید بر روی گزینه‌ی خرید مقاله کلیک کنید.
کلمات مرتبط / کلیدی:
مقاله تاريخ بيهقي
مقاله اشاعره
مقاله ماتريديه
مقاله حنفيه
مقاله تقديرگرايي
مقاله خردورزي

نویسنده(ها):
جناب آقای / سرکار خانم: مشيدي جليل

چکیده و خلاصه‌ای از مقاله:
در اينکه ابوالفضل بيهقي اهل سنت بوده ترديدي نيست؛ اما اينکه بر منوال کدامين فرقه مي گشته جاي درنگ است. از سويي در تاريخ او اعتقاد استواري بر تقديرگرايي که ذهن را به جانب جبر مي برد، وجود دارد؛ در حالي که بيهقي ضمن تقدير مداري، با توجه به مسووليتي که براي کارهاي شخصيت هاي تاريخش قايل است، ظاهرا اختيار آدمي را منکر نيست. از ديگر سوي، تمجيد و توصيف هايي گسترده از خرد و خردورزي به چشم مي آيد و اين در حالي است که خردگرايان معتزلي را هم رتبه زنديقان و دهريان، دشمنان دين مي شمارد. اين چه شيوه و مذهبي تواند بود؟
اشعري نمي تواند باشد؛ زيرا اشاعره با خردورزي چندان ميانه ا ي نداشتند و حتي تمييز نيک و بد را از حيطه عقل برکنار مي دانستند و حسن و قبح شرعي را گردن مي نهادند؛ ضمن آن که از جنبه سياسي نيز تا زمان به قدرت رسيدن سلجوقيان (حدود نيمه قرن پنجم هجري) مکتب اشعري از موقعيت خوبي برخودار نبود. اما در همان زمان که اشعري در بصره و بغداد به اصلاح عقايد ديني پرداخت در ناحيه سمرقند، ابومنصور ماتريدي (متوفاي ۳۳۳ هجري) با آرماني مشابه اشعري ظهور کرد که به سبب اهميت دادن به خرد – نه تا حد معتزله – شاگردان اشعري را به خود جلب كرد و آنان از عقايد ماتريدي به عنوان احيا کننده تسنن کامل دفاع مي کردند. بنابراين، ابوالفضل بيهقي را «ماتريدي» توان دانست؛ به ويژه که در تاريخ خود از ابوحنيفه به نيکي ياد مي کند و اين، گمان حنفي بودن او را تاييد مي کند. در زمان قديم، بيشتر حنفيان ماتريدي بودند؛ در اين نوشتار، با در نظر گرفتن برخي نوشته هاي بيهقي در تطبيق و مقايسه با انديشه هاي اشاعره و ماتريديه، احتمال ماتريدي بودن ابوالفضل بيهقي مطرح شده است.