نظریه و تئوری

نظریه به مجموعه ی از قضایای منطقی و وابسته به هم گفته می شود که برای بررسی وضعیت یا موقعیت سیستمی به کار میرود و یا مجموعهایی منظم از مفاهیم در ارتباط با یکدیگر که هدف آنها تعریف، توصیف، یا توضیح واقعیت است. یک تئوری علمی به طور خلاصه یک فرضیه یا گروهی از فرضیه هاست که با تست های مکرر مورد حمایت واقع شده است. اگر شواهد کافی برای حمایت از یک فرضیه فراهم شود، آن را یک گام به جلو میبرد و به عنوان یک تئوری در روش علمی شناخته می شود به عنوان یک تعریف معتبر از یک پدیده پذیرفته میشود.می توان گفت هر نظریه قابل نقد است و تقریبا هیچ نظریه ای به طور کامل مورد پذیرش واقع نمیشود و نمونه بیرونی آن دقیقا شبیه اصل نظریه نیست اما تئوری تجویزگر است و راه حل را نشان می دهد که گاهی قابل پذیرش است و گاهی قابل پذیرش نیست اما نظریه را نه میتوان کامل رد کرد یا نمیتوان کامل تایید کرد.

 انواع متغیرها و نقش آنها در تحقیق

متغیرها کلیدی ترین عنصر هر تحقیق محسوب میشوند به طوری که میتوان گفت نه تنها ارکان اصلی هر تحقیق هم چون مسله، پرسشها و فرضیه های تحقیق با متغیرها ساخته می شود بلکه بخش عمدهای از تحقیق نیز به اندازه گیری متغیرها و تحلیل روند آنها اختصاص مییابد در این تعریف کلی متغیر عاملی است که میتواند مقادیر، اندازه ها و ارزش های مختلفی داشته باشد.هم چنین از منظر ریاضی میتوان متغیر را تابعی دانست که نتایج به دست امده را به اندازه های عددی تبدیل می کند. بر حسب نحوه ی اندازهگیری متغیرها میتوان آنها را به دو نوع کمی و کیفی تقسیم بندی کرد متغیرهای کمی مستقیما قابل اندازهگیری هستند ولی متغیرهای کیفی را باید به طور غیر مستقیم اندازهگیری کرد. متغیرها را از نظر سطح میتوان به چهار نوع اسمی، ترتیبی، فاصله ای و نسبی دسته بندی کرد. متغیرهای اسمی، متغیرهایی هستند که فقط میتوان آنها را بر حسب تفاوت به سایر متغیرها دسته بندی کرد مثل متغیر کیفی جنسیت که به زن و مرد تقسیم میشود. متغیر ترتیبی، متغیرهایی هستند که نه تنها قابل سطح بندی است بلکه می توان آن را بر حسب زیادی یا کمی، بزرگی یا کوچکی نیز تقسیم بندی کرد. مثلا متغیر کیفی مانند هوشی میتواند شامل طبقات هوشی بالا، هوش متوسط وهوشی پایین باشد. متغیر فاصله ای: نسبت به فواصل مساوی سطح بندی می شود مثل متغیر درجه حرارت این نوع از متغیرها دارای صفر واقعی نیستند بلکه دارای یک مبدا قراردادی صفر هستند. بنابراین مقادیر با علامت منفی را نیز می پذیرند. متغیرهای نسبی دارای خصوصیات متغیرهای فاصله ای بوده و تفاوت آنها در این است که متغیر نسبی صفر واقعی دارد و هرگز اعداد منفی در این دسته قرار نمی گیرند. مثل متغیر کمی، وزن و قد. از نظر چگونگی، متغیرها به دو نوع گسسته و پیوسته تقسیم می شوند. متغیرهایی که اندازه ی آنها قابل شمارش باشد مثل تعداد دانشجو و تعداد کتاب، که متغیر گسسته نامیده می شود اما متغیرهایی هم چون طول و زمان که قابل شمارش و تفکیکپذیر نیستند متغیرهای پیوسته نامیده می شود. اساسا دو نوع رابطه ی همبستگی و علی بین متغیرها وجود دارد در همبستگی بین متغیرها صرفا تغییرات آنها باهم مرتبط بوده بدون آنکه تغییر ایجاد شده در یک متغیر عامل ایجاد تغییر در متغیر دیگر تلقی شود در این نوع از رابطه تنها به دنبال اندازه و جهت ارتباط هستیم. مثال: رابطه ی بین هوش افراد و وضعیت تحصیلی شان. در رابطه ی علی تغییر یک متغیر یا چند متغیر علت ایجاد تغییر در متغیر دیگر است. در این صورت به متغیری که عامل ایجاد تغییر در متغیر دیگر است متغیر مستقل و متغیری که تابع متغیر قبلی است متغیر وابسته میگویند. در خصوصی رابطه ی همبستگی بین دو متغیر با محاسبه ی ضریب همبستگی می توان جهت و بزرگی رابطه ی متغیرها را مشخص نمود. نمونه گیری متغیرها میتواند تصادفی ساده یا خوشهای باشد. نمونه گیری تصادفی ساده که این نوع نمونه گیری مانند قرعه کشی است و این روش زمانی به کار میرود که عناصر تشکیل دهندهی جامعه کاملا یکسان بوده و شانس انتخاب شدن آنها برابر باشد. از نمونه گیری خوشهای زمانی استفاده میشود که عناصر مورد مطالعه به صورت خوشه خوشه سازمان یافته باشند. همانطور که قبلا گفته شد متغیرها عناصر کلیدی هر تحقیقی محسوب میشوند که در قالب مسئله اساسی، پرسشها و فرضیه های تحقیق مطرح میشوند. مسئله اساسی یک پرسش اصلی پیرامون موضوع تحقیق است که در آن ویژگی های یک متغیر یا روابط دو یا چند متغیر مورد پرسش قرار میگیرد. مثال: فاکتور طراحی چه میزان در تولید نرم افزارX نقشی دارد؟

فاکتورهزینه چه میزان در تولید نرم افزارX نقشی دارد؟

با توجه به پژوهشی های مورد استفاده در پایان نامه های دانشجویی اغلب از نوع تحقیقات کاربردی است که در آن اساسا تحقیق برای شناخت یک مشکل یا چرآیی ایجاد آن مشکل و یا چگونگی حل آن انجام می شود بنابراین مسئله اساسی در این نوع از تحقیقات با سه رویکرد چیستی، چرآیی و چگونگی قابل طرح است. وقتی در چار چوب مبانی نظری تحقیقی، پرسش های تفضیلی در راستای مسئله اساسی مطرح می شود محقق می تواند با توجه به اطلاعات موجود برای آنها پاسخ های اولیه داشته باشد. به این پاسخ های مقدماتی و غیر منطقی به اصطلاح فرضیه های تحقیق گفته میشود بر خلاف مسئله ی تحقیق که همواره باید به صورت پرسشی، مطرح شود، فرضیه ها در قالب جمله ی خبری بیان می شوند.