مقدمه

آیین نامه ۲۸۰۰ ایران استفاده از خشت و گل را به علت ضعف مصالح و مقاومت اندک آنها در برابر نیروهای ناشی از زلزله منع کرده و تصریح می نماید که باید از احداث بنا با این مصالح خودداری نمود، ولی در ادامه بیان می دارد که چنانچه در نواحی دور دست که فراهم آوردن مصالح مقاوم گران تمام شده و ضرورتاً باید اینگونه ساختمان ها ساخته شوند، باید مطابق دستورالعمل های ویژه ای و با به کار گیری عناصر مقاوم چوبی، فلزی، بتنی و یا ترکیبی از آنها طوری تقویت شوند که در برابر زمین لرزه به طور نسبی حائز ایمنی گردند .[۱]

با توجه به اینکه درصد زیادی از مساحت ایران را مناطق گرم و خشک و کویری تشکیل داده است، موضوع حذف خشت و بناهای خشتی به عنوان ابزار مناسب جهت زندگی در محیط های گرم و خشک برخلاف آنچه که مهندسین سازه با آن موافق هستند، روش درست و مناسبی به نظر نمی آید، چون ما در دنیایی زندگی می کنیم که روز به روز در حال توسعه و پیشرفت می باشد و می بایست امروزه استحکام بخشی و ساخت بناهای خشتی به روش های نوین عملیاتی شود. با تأملی در معماری کویری به این نتیجه خواهیم رسید که خشت جزء لاینفک آن به حساب می آید. مردمان مناطق کویری مانند یزد از خشت در صنعت ساختمان سازی استفاده می کردند و خانه هایی با دیوارهای قطور و خشتی بنا می نمودند که به عنوان عایق حرارتی و برودتی نیز عمل می کرده بطوری که در تابستان هوایی مطبوع و در زمستان هوایی گرم به همراه داشت. بنابراین این گونه ساختمان ها مختص آب و هوای گرم و خشک کویری می باشند.

محاسن و معایب بناهای خشتی و گلی را می توان بشرح زیر دسته بندی نمود:

الف) محاسن: برخی از محاسن ساختمان های خشتی عبارتند از:

  • یکپارچگی بلوک و ملات: خشت و ملات آن اکثراً خاک رس و یا ملات خاکی بوده که مخلوطی از خاک و ماسه می باشد که با خشتپیوند جالبی را به وجود می آورد. بدیهی است اگر گرد و غبار نشسته بر سطوح خشت کاملاً گرفته شود و در موقع کار با پارچه خیس کف مال و مرطوب گردد، سپس با ملات ورزیده با ضربه زدن به کار رود، اسلکتی خشتی با قامتی یکپارچه به وجود می آید. به علت ترکیب اجزا و ضخامت دیوارهای خشتی بنا دارای مقاومتی ویژه می گردد که اتکا و درگیری عضوها در یکدیگر موجب می شود که اینگونه بناها تا حدی در برابر زلزله های خفیف مقاوم باشند.
  • از وجود خشت بیشتر در مناطق گرمسیری و کویری استفاده می گردد و به علت عدم رطوبت در زمین های خشک، بناهای خشتی نزدیک به هزار سال با قامتی استوار پای بر جا مانده است (شکل.(۱