سال انتشار: ۱۳۸۴

محل انتشار: کنفرانس بین المللی قنات

تعداد صفحات: ۸

نویسنده(ها):

حشمت اله آقارضی – عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مرکزی

چکیده:

شهر اراک با بیش از دویست سال سابقه در منطقه مرکزی ایران با آب و هوایی خشک و نیمه خشک واقع گردیده است در این شهر بعلت فقدان منابع آب سطحی، حفر قنات رایج گردیده بطوریکه ۱۷ رشته قنات مورد بهره بردرای قرار می گرفته است. مادر چاه و مظهر بعضی از آنها در محدوده شهر قرار دارند. بعضی دیگر مادر چاه و مظهرشان خارج و بالا دست شهر بوده و فقط آب خروجی از مظهر آنها به مصرف شرب وکشاورزی شهر می رسیده است.برخی نیز مادر چاه آنها در محدوده شهر ولی مظهرشان در پایین دست می باشد و برای کشاورزی استفاده می شوند. قنوات شهر را می توان به دو دسته دایر و بایر تقسیم نمود. قتوات دایر مورد استفاده در کشاورزی ۹ رشته می باشند. قتوات داری که آب آنها بدون برنامه ریزی بعنوان هدر رفته تلقی می شوند ۳ رشته می باشند. قنوات بایر یا نیمه بایر نیز ۵ رشته می باشند. آب قنوات دایر که مادر چاههای آنها خارج شهر هستند وفاقد آلودگی میکربی و شیمیایی هستند حدود ۴۵۰ لیتر در ثانیه است که می توان آن را در ماههای غیر زراعی به مصارف هری و صنعتی اختصاص داد. برخی قنوات بایر نیز که حوضه آنهادرخارج از شهر است را می توان بازسازی نموده و آب آنها را به مصارف مذکور رساند. قنوات دایر واقع در محدوده شهری زهکش هایی هستند که زه آب ناشی از فاضلابهای خانگی را تخلیه می نمایند و آب آنها دارای آلودگی می باشد. آبدهی آن قنوات مجموعا ۲۷۰ لیتردر ثانیه است که می توان با برنامه ریزی اصولی جهت ایجاد فضای سبز در شمال شهر اراک و همچنین به مصرف تغذیه سفره آب زیر زمینی رساند و از پیشروی و گسترش جبهه آب شور کویر میقان جلوگیری به عمل آورد. در این مقاله سعی خواهد شد در صورت امکان ساختار و سابقه تاریخی قنوات بررسی گردد و راهکارهایی جهت اسفتاده از آب فعلی آنهخا در جهت توسعه فضای سبز شهری و مصارف بهداشتی و صنعتی ارایه شود.