منشا ریزگردها

آزمایشهای متعددی که با میکروسکوپ الکترونیکی صورت گرفته، نشان میدهد که در داخل ریزگردها، دیاتوم۱ که نوعی جلبک در آبهای شور و شیرین میباشد دیده شده است. علاوه بر این، ریزگردها حاوی نوعی ژئوپلانکتون به نام استراکد۲ است. این یافتهها ثابت میکند ریزگردها بیشتر منشأ تالابی دارند نه بیابانی. ریزگردهایی که در آسمان کشور دیده میشود بدون هیچ تردیدی منشأ تالابی دارند و به احتمال قوی از تالاب هورالعظیم در جنوب ایران و عراق نشأت میگیرند.

براین اساس، خاستگاه تمامی ریزگردها نمیتواند مناطق دوردستی نظیر عربستان و شمال آفریقا باشد زیرا اساسا در این مناطق، تالابی وجود ندارد و بخش عمدهای از این ریزگردها دارای منشا تالابی میباشند. تالابهای جنوب عراق که معروف به تالابهای بینالنهرین هستند(شامل تالاب بزرگ یا هورالهویزه یا هورالعظیم، هورالحمار و هور مرکزی) را نیز میتوان منشأهای مهم تولید گرد و غبار کنونی کشور دانست. نکته قابل توجه دیگر اینکه عمده ریزگردهایی که در آسمان کشور ما مشاهده میشوند رسی هستند.

خاکهای رسی هم با توجه به اینکه از جنس رسوب هستند دانههایشان بسیار ریز است در حالی که تپههای ماسهای که در بیابانهای عربستان و آفریقا وجود دارد دانههایشان در مقایسه با خاک رس بسیار درشتتر است، به همین دلیل امکان جابهجایی این ماسهها در مسافت طولانی وجود ندارد. این درصورتی است که ریزگردها نهتنها در استانهای مرزی، بلکه در آسمان تهران هم دیده شدهاند.

یکی از دلایل اینکه میزان ورود و غلظت ریزگردها در چند سال اخیر افزایش پیدا کرده است را میتوان ساخت سد های متعدد در کشورهای منطقه بخصوص در ترکیه، عراق و ایران دانست که باعث خشک شدن تالابهای جنوب عراق و ایران شدهاند. ساخت این نوع سدها با رعایت نکردن اصول حاکم بر طبیعت و عدم مدیریت صحیح آنها باعث خشکی تالابها گشته و با تبخیر حجم قابل توجهی از آب ذخیره شده از سطح دریاچه سد باعث اتلاف آب نیز میگردد. باید گفت که سالهاست در کشورهای پیشرفتهای مانند امریکا تعداد سدهایی که خراب میشود بیشتر از سدهایی میباشد که ساخته میشود و این کشورها آثار زیانبار سد، بر چرخه طبیعی را درک و از گسترش بیشتر این سازه جلوگیری به عمل آوردهاند(.(۱۰