با توجّه به مجموع مطالب ارائه شده از طريق نمودار شماره ٨ مکاتب مختلف را از منظر معرفت شناسي اسلامي مورد نقد و ارزيابي قرار مي دهيم .

 پاسخ به شک گرايان

١- حواس پنج گانه انسان جهت ارتباط با مرتبه مادي هستي ،  هميشه و در طول تاريخ ابزار مفيد و مؤثري بوده است که در تبيين اين ساحت وجودي اکثرٌا صادق و  موارد خطا پذيري آن نيز اين حقيقت مهم را روشن مي سازد که غير از ذات احديت ( واجب الوجود ) ساير مراتب وجودي،  اصالت و واقعيتي اعتباري و آيه اي ( ممکن الوجودي ) دارند.

٢- واقعيت هاي حسي را از طريق احساس گرسنگي ،  تشنگي ،  درد  و ساير نيازها و برخورداري هاي حسي و در شرايط طبيعي همواره لمس مي نماييم ،  نظير فرو رفتن سوزن در دست .

٣- غير از حواس از طريق بديهيات اوليه عقلي و فلسفي ،  مي توان به معرفت هاي عميق تر و کلي تر دست يافت ،  نظير ( عّلت داشتن هر معلول،  بزرگتر بودن کل از جزء و باطل بودن دور تسلسل و ).

٤- علاوه برمعرفت هاي بالا انسان به حالت هاي دروني و روحي خود معرفت بي واسطه حضوري دارد،  نظير ( احساس غم ،  شادي،  حيات،  عظمت ،  قدرت،  دانايي و ... ).

٥- خطاپذيري حواس مي تواند ما را متوجّه ابزار شناخت دقيق تر و عميق تري که همان ابزار (عقل ) است ، هدايت کند و در عمل ما بوسيله آن دليل خطاهاي حسي را کشف مي نماييم .