از دیرباز تاکنون اجرای کیفر شلاق با دو اندیشه رایج مواجه بـوده اسـت: یکـی، دیـدگاه موافق یا خوش بینانه که اعتقاد دارد اجرای صحیح و محتـوم ایـن کیفـر، نتـایج مثبـت وارزندهای را در پی خواهد داشت و دیگری دیدگاه مخالف که با نگرشی بدبینانـه، بـر ایـن باور است که اجرای کیفر شلاق نه تنها آثار و پیامدهای مثبتی به دنبال ندارد، بلکه نتایج و تبعات منفی فراوانی نیز به بار خواهد آورد که شایسته یک نظام کیفری مترقی و واقـع گرا نخواهد بود. بر این اساس، این نوشتار بر آن است تا ضمن تبیین ریشههای تـاریخی اجرای مجازات شلاق در برخی کشورهای جهان و ایران، به تشریح دیدگاههای موافق و مخالف اجرای شـلاق و نقـد و بررسـی پیامـدهای فـردی و اجتمـاعی آن از منظـر کیفـر شناختی و جرمشناختی بپردازد.

 پیشینه اجرای شلاق

در این قسمت، سعی بر آن است به تبیین ریشـههـای تـاریخی اجـرای ایـن مجـازات در ایران و برخی کشورهای جهان، از دوران باستان تا عصر حاضر پرداخته شود:

پیشینه شلاق در برخی کشورهای جهان

در نظامهای جزایی کهـن بـویژه در یونـان و روم باسـتان، اسـتفاده از ایـن مجـازات در قوانین کیفری متداول بوده است. بررسیهای تاریخی حاکی از آنست که اعمال مجـازات شلاق در گذشتههای دور نه تنها در مورد انسان، بلکه به اشـیاء و حیوانـات نیـز تسـری مییافت. (۳) در مصر باستان، نواختن تازیانه و زدن بـا چـوب از کیفرهـای رایـج بـوده اسـت. در دو مورد تاریخی مجازات شلاق وجود دارد: یکی در مورد مرد زانی که هزار ضـربه تحمـل میکرد و دیگری در مورد شاهد یا مطلع از وقوع جنایت که آن را فاش نمیساخت. (۴) در یونان قدیم، تازیانه زدن بر طبق قوانین کیفری آتـن، امـری معمـول بـود و عمـدتاً در مورد بردگان به اجرا در میآمد. (۵) اسپارتیان که به تحمل دردهـا و سـختیهـا شـهرت داشتند؛ به قدری از تازیانه استفاده میکردند که تن محکومان متورم میگردیـد و زمـین از خون آنان رنگین میگشت. (۶)

از نظر یونانیان، فردی که دشنام بـه او وارد و تازیانـه به بدن وی زده میشود، تا مرتبه بردگی تنزل مییابـد. (۷) افلاطـون، فیلسـوف معـروف یونانی ضمن آنکه یگانه وظیفه حقوق جزا را اصلاح و تربیت بزهکار میشمارد؛ در عـین حال، اذعان میدارد که اجرای مجازات شلاق امری ضروری و لازم میباشد. (۸) مطالعه در تاریخ روم باستان نیز حکایت از رواج این کیفـر در قـوانین جزایـی روم دارد. بزعم منتسکیو، مجازات شلاق، جزو کیفرهـای رایـج در امپراطـوری روم باسـتان بـوده است. (۹) در مقررات قدیمی فرانسـه، شـلاق زدن در زمـره کیفرهـای رایجـی بـود کـه در محـاکم قضائی فرانسه به آن رای میدادند و اجرا میشد. این کیفر اغلب بـرای جـرائم کوچـک و کم اهمیت مورد استفاده قرار میگرفت. (۱۰) در قرون مختلف نیز اقسام کیفرهای شدید جسمانی از جمله شلاق معمـول بـوده کـه بـا بیرحمی هر چه تمامتر به اجرا درمیآمده است.