سال انتشار: ۱۳۸۵

محل انتشار: هفتمین همایش بین المللی سواحل، بنادر و سازه های دریایی

تعداد صفحات: ۱۰

نویسنده(ها):

علی پاک – دان

چکیده:

مشکلات رو به رشد مناطق حساس ساحلی در سرتاسر جهان در چند دهه گذشته، توجه سازمان‌های بین‌المللی را به نابسامانی اوضاع این مناطق با ارزش معطوف نموده است. این توجه در سال‌های پایانی قرن گذشته منجر به توصیه برقراری یک نظام مدیریت فرابخشی و همه جانبه‌نگر تحت عنوان مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی ( Integrated Coastal Zone Management) گردید. مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی که از سال ۱۹۶۵ در برخی از کشورها به کار گرفته شده بود، براساس سند نهایی کنفرانس محیط زیست و توسعه سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۲ تبدیل به یک اقدام مشترک جهانی گردید[۱]، به نحوی که در حال حاضر در اغلب کشورهایی که دارای خط ساحلی هستند تجربه مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی در مقیاس محلی، منطقه‌ای یا ملی آغاز شده است.
جمهوری اسلامی ایران نیز که یکی از امضا کنندگان سند کنفرانس بین‌المللی محیط زیست و توسعه (۱۹۹۲) می‌باشد، از سال ۱۳۷۹ اقدامات مفیدی را در این راستا آغاز نموده است. از موضوع « مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی» در راهکار شماره ۴۰ فصل راه و ترابری قانون برنامه سوم توسعه و نیز در ماده ۶۳ قانون برنامه چهارم توسعه به صراحت نام برده شده است و دولت خود را موظف به آزادسازی حریم دریا، جلوگیری از تخریب این مناطق حساس و پر ارزش، و ساماندهی سواحل کشور نموده است. با آنکه مرحله اول مطالعات طرح مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی کشور در سال ۱۳۸۳ با موفقیت به پایان رسید و مراحل دوم و سوم آن نیز در حال حاضر توسط سازمان بنادر و کشتیرانی به نمایندگی از طرف وزارت راه و ترابری و هجده ارگان دریایی کشور در حال انجام است، شواهد حاکی از آن است که برقراری نظام مدیریت یکپارچه (ICZM) در طول حدود ۳۰۰۰ کیلومتر خط ساحلی در سواحل شمال، جنوب و نیز جزایر کشور با اقلیم‌های متفاوت و مسائل و مشکلات مختلف، با چالش‌های متعددی روبروست.
چالش‌هایی که در مسیر تحقق مدیریت یکپارچه در مناطق ساحلی کشور قابل پیش‌بینی است بعضاً نظیر چالش‌هایی است که دیگر کشورها نیز با آن دست به گریبان بوده‌اند و از آن جمله می‌توان به ناکارآمد بودن ساختار متولی اعمال مدیریت یکپارچه، پایین بودن سطح دانش فنی کارشناسان درگیر، عدم تخصیص بودجه و اعتبارات کافی، عدم آمادگی جوامع ذینفع محلی، مشکلات حقوقی و قانونی، و دیر بازده بودن طرح‌های مدیریت یکپارچه در سواحل اشاره کرد. با این حال چالش‌های دیگری نیز وجود دارد که جنبه بومی داشته و به ویژگی‌های خاص هر کشور ارتباط پیدا می‌کند.
در مقاله حاضر پس از مروری بر تجربیات جهانی درخصوص برقراری مدیریت یکپارچه و مسائل و مشکلاتی که کشورهای مختلف با آن مواجه بوده‌اند، چالش‌های برقراری مدیریت یکپارچه در سواحل کشور مورد بررسی قرار می‌گیرد.