* تهیه  مواد خام:

نویسنده، برای محورهای تعیین شده در هر موضوع، نیاز به معلومات دارد. آگاهیهای لازم، مواد خام هر نوشته را فراهم می کند. این معلومات لازم دو طریق به دست می آید:

– حافظه (یادآوری و فکر)

– مطالعه (جمع آوری و تحقیق)

حافظه انسان بسیاری مطالب را در خود دارد که باید به آن مراجعه کرد و با تأمل روی محورها، از ذخیره  ذهنی و آرشیو حافظه مدد گرفت. تجربه نشان میدهد که هر کسی سراغ این منبع برود، دست خالی برنمیگردد. «تداعی معانی» در این رهگذر به انسان کمک شایانی میکند. معانی و مفاهیم، یکدیگر را فرا می خوانند و ذهن و حافظه است که آنها را در یک ردیف قرار میدهد. از افراد مطلع و صاحب نظر، و چه از راه جمع آوری اطلاعات از مردم، به صورت گزارش و نظرخواهی عمومی و چه با خواندن کتب و منابع.

*- تنظیم و تدوین:

وقتی معلومات و یادداشتهایی پیرامون ابعاد موضوع و محورهای آن فراهم شد، باید انها را به صورت منظم نوشت و تدوین کرد و پس و پیش نمود و حذف و اضافه کرد، تا از ترکیب و تألیف آنها، یک نوشته یا جزوه یا ثر تحقیقی فراهم آید. سلیقه و ذوق در تدوین نیز، سهم عمدهای دارد. همانگونه که در ساختن یک خانه و بنا، علاوه بر مصالح ساختمانی و نقشه

روش نگارش

و طرح، کار معماری و سوار کردن اشیاء، خانهای پدید میآورد، تنظیم یادداشتها نیز پیکره  اصلی نوشته را می آفریند. ظریفکاری مرحله  دیگر آن است.

*آراستن و پیراستن (ویرایش مقاله ):

از تکمیل صورت نوشته، باید به کار تزیینی آن پرداخت، زوایدش را حذف کرد، عناوین انتخابی را مرور و تجدید نظر نمود، در صورت لزوم، کلمات و جملاتی را تغییر داد، نواقصی را تکمیل نمود، و به حسن تألیف و ترکیب آن اطمینان حاصل کرد. نویسندگی به نوعی شبیه قالیبافی است که دار قالی، تار و پود، نقشه، خامه و ابریشم، بافتن و گره زدن، قیچی کردن و پرداخت نهایی دارد. در نویسندگی، چهارچوب همان دار است، طرح کلی همان نقشه است، واژه ها و تعبیرات و جملات ابزار بافتن است، اصلاح زواید و بهسازی نهایی متن، همان پرداخت است.

هرچه طرح و نقشه و نخ و خامه و تعبیرات و دقت در گره زدن و نگاشتن بیشتر و بهتر باشد، قالی گرانتر و نوشته زیباتر و ارزشمندتر می شود. آنچه که به نام «ویراستاری» مشهور است، پرداختن به همین جهات و بهبود بخشیدن به کیفیت متن و قلم در یک نوشته است. ویراستاری صوری، حداکثر به جنبههای رسم الخطی، علایم نگارشی، فصل و وصل کلمات، یکسان سازی ارجاعات در پاورقیها و سامان بخشی به ظاهر یک اثر است. اما کنترل مطالب نقل شده، زیباسازی نثر، تعیین مکان سر سطرها، عنوان گذاری های اصلی و فرعی، اصلاح واژه ها،حذف و اضافات لازم، درستی و دقت ارجاعات، بهینه سازی تیترها، فصل بندی خوب مطالب، ایجاد وحدت رویه در سراسر اثر، کاستن از مکررات و مباحث غیر مرتبط، از جمله کارها در قلمرو یک «ویرایش دقیق و فنی» است.

با این حساب، بهتر است که ویراستار هر اثر درباره  موضوع خاضی آن تبخر و اطلاعات کافی داشته باشد تا بتواند نارسایی های محتوایی و اشکالات علمی آن را برطرف سازد و متنی بی غلط (چه غلط شکلی چه محتوایی) ارائه دهد. به پارهای از نکات که در ویرایش موردتوجه است، در همین بخشی کتاب اشاره شده است.