مقاله کم و کيف قياس در مثنوي که چکیده‌ی آن در زیر آورده شده است، در پاييز و زمستان ۱۳۸۸ در كاوش نامه زبان و ادبيات فارسي (كاوش نامه) از صفحه ۲۰۷ تا ۲۴۰ منتشر شده است.
نام: کم و کيف قياس در مثنوي
این مقاله دارای ۳۴ صفحه می‌باشد، که برای تهیه‌ی آن می‌توانید بر روی گزینه‌ی خرید مقاله کلیک کنید.
کلمات مرتبط / کلیدی:
مقاله مولانا
مقاله قياس
مقاله عرفان نظري
مقاله وحي و الهام
مقاله مثنوي

نویسنده(ها):
جناب آقای / سرکار خانم: تقوي محمد

چکیده و خلاصه‌ای از مقاله:
قياس چه به معني لغوي (مقايسه و همانندي برقرار کردن ميان دو يا چند چيز) و چه به معني اصطلاحي (انواع قياس منطقي و اصولي) بسامد زيادي در مثنوي دارد. در عين حال، مخالفت با قياس يکي از موضوعات مهم در تعليم عرفاني مولانا بويژه در حوزه شناخت، به شمار مي رود. در مثنوي، قياس گاه به معني دليل و برهان عقلي آمده است، گاه به معني حدس و گمان، و زماني به معني اصطلاح منطقي و در تمام موارد، مولانا با آن مخالفت مي ورزد. قياس کردن به عنوان عامل اصلي خطاي شناختي آدميان، محور اصلي بسياري از داستانهاي مثنوي هم هست، به طوري که تقريبا در تمامي داستانهاي دفتر اول خواننده با کاربردهاي مختلف قياس باطل و اغلب مخالفت با آن مواجه مي شود.
 در اين مقاله پس از اشاره به معاني مختلف قياس، ضمن مرور چندين داستان مثنوي دغدغه و حساسيت مولانا را در اين زمينه نشان داده ايم. گرچه مولانا در مقام يک شاعر بايد بيشتر به شباهتها و برقراري نسبت ميان چيزها تاکيد کند، اما در مقام يک عارف متفکر و متامل در پي تاکيد بر تفاوتها و امتيازات امور و پديده ها هم برآمده است. اين مساله ضمن آنکه قدرت فکري مولانا را در کنار قوت شاعري او نشان مي دهد، تعهد عرفاني اورا نيز نشان مي دهد که بر اساس آن قياس را مردود و موجب خبط و خطا شمرده است، بويژه وقتي از تجربه ها وحقايق فراترازحواس و طبيعت، که مدعاي اصلي يک عارف امکان دسترسي بدانهاست، سخن به ميان مي آيد. اما نکته مهم در اين ميان اين است که مولانا خود در عمل تن به قياس مي دهد و در تبيين بسياري از مسايل اخلاقي و عرفاني انواع قياسها را به کار مي برد .